Najgorzej jest w województwie małopolskim i podkarpackim. Degradacja gleb postępuje

Poleć
Udostępnij
Skomentuj
Autor tekstu: Dr inż. Dariusz Górski IOR-PIB, TSD w Toruniu | redakcja@agropolska.pl
03-03-2021,19:10 Aktualizacja: 03-03-2021,19:21
A A A
W Polsce problem nadmiernego zakwaszenia gleb dotyczy 50%  użytków rolnych. W tych warunkach dochodzi do ich degradacji. W konsekwencji obserwuje się niską efektywność  nawożenia, regres plonów i spadek opłacalności upraw.
 
Odczyn jest jednym z podstawowych wskaźników charakteryzujących jakość gleby. Według danych GUS w latach 2015-2018 gleby bardzo kwaśnie i kwaśne stanowiły 37% użytków rolnych. Rozpatrywanie problemu w relacji tylko do odczynu nie obrazuje jednak w pełni zjawiska. Lepszym punktem odniesienia jest udział gleb o potrzebach wapnowania z przedziału konieczne i potrzebne. 
 
wapno, ściernisko

Optymalne pH gleby fundamentem efektywnego nawożenia

Na glebach kwaśnych efektywność nawożenia jest bardzo niska, a plony poniżej potencjału uprawianych odmian. Słabe wykorzystanie składników nawozowych, poza stratami ekonomicznymi, dodatkowo stanowi poważne zagrożenie dla środowiska...
Potrzeby wapnowania ujmują poza odczynem także kategorię agronomiczną gleby, a każda z nich ma swój własny zakres optymalnego odczynu. Według tego kryterium, w Polsce udział gleb zagrożonych degradacją z powodu zbyt niskiego odczynu wynosi 32%. Gdyby do tej wartości dodać jeszcze klasę „wskazane” okazałoby się, że problem dotyczy blisko połowy użytków rolnych. 
 
Najgorzej sytuacja wygląda w województwach małopolskim i podkarpackim, gdzie odpowiednio 58 i 62% użytków rolnych jest w klasie potrzeb wapnowania konieczne i potrzebne, a najkorzystniej (poniżej 25%) w kujawsko-pomorskim, wielkopolskim, lubuskim, zachodniopomorskim i opolskim.
 
Decyduje przyroda i człowiek
 
Stopniowe i ciągłe zakwaszenie środowiska glebowego jest w dużej mierze procesem naturalnym, ale znacznie intensyfikowanym przez działalność rolniczą i gospodarczą człowieka.
 
badanie pH gleby, laboratorium, laborantka, okręgowa stacja chemiczno-rolnicza

Przed nawożeniem zbadaj odczyn i zasobność gleby

Każdy rolnik powinien systematycznie badać swoje pola pod kątem zawartości składników pokarmowych i stosownie do wyników analiz opracować strategię efektywnego, bezpiecznego dla środowiska i zgodnego z przepisami prawa nawożenia....
Wśród najważniejszych przyczyn naturalnych należy wymienić pochodzenie naszych gleb i klimat. Gleby Polski powstały w 90% z kwaśnych skał osadowych naniesionych przez lodowce ze Skandynawii, z natury ubogich w wapń i magnez. W klimacie umiarkowanym, szczególnie w okresie od późnej jesieni do wczesnej wiosny, występuje przewaga opadów nad parowaniem.
 
Zachodzi wówczas wymywanie w głąb profilu glebowego kationów wapnia i magnezu odpowiedzialnych za stabilizację odczynu. Poza tym wzrost zakwaszenia jest także skutkiem naturalnych procesów zachodzących w glebie takich jak: oddychanie mikroorganizmów i korzeni roślin, rozkład materii organicznej czy utlenianie związków azotu i siarki.
 
Działalność rolnicza intensyfikuje procesy naturalne przede wszystkim przez wynoszenie składników z plonami oraz stosowanie nawozów, w tym głównie zawierających amonową lub amidową formę azotu. Na przykład do zobojętnienia fizjologicznego zakwaszenia powstałego w wyniku zastosowania 100 kg siarczanu amonu, mocznika i saletry amonowej potrzeba odpowiednio 110, 80 i 60 kg CaCO3
 
Wśród przyczyn związanych z działalnością gospodarczą człowieka należy wymienić głównie przemysł, który emituje do atmosfery gazowe związki amoniaku (NH3), dwutlenku siarki (SO2) i tlenków azotu (NOx). Gazy te odpowiadają za występowanie kwaśnych deszczy. W ostatnich dekadach, w skutek wprowadzenia restrykcyjnych norm emisji przemysłowych zanieczyszczeń, wdrożenia nowoczesnych technologii oczyszczania spalin czynnik ten stracił na znaczeniu.
 

15 proc. próbek gleb z pH poniżej 4,5, czyli odczyn bardzo kwaśny

Aż 15 proc. próbek gleby zbadanych przez stacje chemiczno-rolnicze w latach 2010-2013 miało pH poniżej 4,5, czyli odczyn bardzo kwaśny - podał GUS. Kolejne 28 proc. odznaczało się odczynem kwaśnym o pH od 4,6 do 5,5. Największy udział...
W przybliżeniu można przyjąć, że rocznie z powierzchni 1 ha warstwy ornej w wyniku procesów naturalnych i działalności człowieka ubywa ok. 150-300 kg CaO i 50 kg MgO. 
 
Determinuje żyzność gleb
 
Odczyn, obok składu mechanicznego i próchnicy należy do podstawowych wskaźników, które decydują o żyzności gleb. Wpływa na aktywność mikroorganizmów, a przez to na tempo procesów mineralizacji i humifikacji materii organicznej. W warunkach gleb kwaśnych gwałtownie maleje liczba bakterii i promieniowców, a wzrasta liczba grzybów, w tym patogenów roślin.
 
Kwasowość gleby decyduje też o dostępności składników pokarmowych. Większość makroskładników jest najlepiej  przyswajalna przy pH 6,0-7,2, natomiast mikroskładników przy 5,5-6,5. Wyjątek stanowi molibden, który jest najlepiej przyswajalny w odczynie zasadowym. 
 
Odczyn kwaśny zwiększa również rozpuszczalność metali ciężkich co może prowadzić do pogorszenia jakości płodów rolnych. W śród składników podstawowych najbardziej wrażliwy na odczyn jest fosfor. Najefektywniej wykorzystywany jest z nawozów przy pH 5,5-7,2. W warunkach kwaśnych silnie wiązany jest przez glin i żelazo, a w zasadowych przez wapń i staje się niedostępny dla roślin. 
 
laska glebowa, ściernisko, nogi

Czas na badanie odczynu gleby

Z powodu suszy na niektórych polach rozpoczęły się przedwczesne żniwa. Po zbiorze zbóż powinno się jak najszybciej ze ścierniska pobrać próbki gleby celem oceny odczynu gleby oraz zasobności w przyswajalny fosfor, potas i...
Wysoka kwasowość zwiększa również proces wymywania składników z gleby, prowadząc do jej wyjałowienia i stanowi poważne zagrożenie dla środowiska naturalnego. Kationy dodatnie wypierane są z kompleksu sorpcyjnego przez wodór lub glin, po czym wraz z wodą opadową zostają przemieszczone w głąb profilu glebowego. Szczególnie narażony jest magnez i wapń, a w dalszej kolejności potas i bor. Natomiast azotany i siarczany nie mogą być efektywnie pobierane przez korzenie, a jako aniony dodatkowo nie są zatrzymywane przez glebę. Dlatego ich straty są bardzo duże.
 
Nadmierne zakwaszenie wpływa również destrukcyjnie na rozwój systemu korzeniowego. Przyczyną jest uwalnianie do roztworu glebowego dużych ilości aktywnych form glinu, który działa toksycznie na wzrost i rozwój korzeni. Dlatego rośliny nie mogą efektywnie pobierać wody i składników pokarmowych, wykazują oznaki niedożywienia. Na liściach i łodygach często występują czerwono-fioletowe (antocyjanowe) przebarwienia, jako następstwo niedożywienia fosforem. 
 
Gleby kwaśne z reguły mają złą strukturę. Zjawisko powstawania trwałych agregatów glebowych zachodzi w warunkach wysokiego wysycenia kompleksu sorpcyjnego kationami wapnia. Gleba strukturalna jest łatwiejsza w uprawie, ma większe zdolności do magazynowania wody, a zarazem szybko odprowadza jej nadmiar. Zapewnia właściwe stosunki wodno-powietrzne. Ostatecznie stwarza dobre warunki do wzrostu i rozwoju korzeni.
 
  • Artykuł ukazał się w miesięczniku "Przedsiębiorca Rolny" nr 2-2021 - ZAPRENUMERUJ

 

Poleć
Udostępnij
Skomentuj
Advertisement Advertisement