Konopie siewne: osobniki męskie trzeba usuwać

Możliwość wielostronnego wykorzystania konopi włóknistych w różnych gałęziach przemysłu powoduje wzrost zainteresowania rolników ich uprawą w Polsce. 

 

Konopie siewne (Cannabis sativa L.) są rośliną jednoroczną, zielną i dwupienną z rodziny konopiowatych (Cannabaceae). Gatunek pochodzi z Azji Środkowej i jest bardzo zróżnicowany pod względem botanicznym. W Polsce uprawia się konopie należące do form środkowo-europejskich, których okres wegetacji trwa 120-140 dni. 

 

Z uwagi na bardzo szerokie wykorzystywanie konopi siewnych w przemyśle (budowlanym, motoryzacyjnym, spożywczym, kosmetycznym, farmaceutycznym, a ostatnio również medycznym), powszechnie nazywane są konopiami włóknistymi lub przemysłowymi.

Chcąc uprawiać konopie włókniste w Polsce, rolnik musi wypełnić wiele wymagań formalno-prawnych.

 

Duże zróżnicowanie form

 

Konopie są gatunkiem o dużej zmienności i znacznych różnicach biologicznych, morfologicznych i użytkowych. W stanie naturalnym są rośliną rozdzielnopłciową, dwupienną i wiatropylną. 

 

Znajdujące się w uprawie odmiany konopi włóknistych należą do gatunku konopi siewnych. Rośliny odmian uprawnych są dwupienne lub jednopienne, o kwiatach rozdzielno-płciowych. U konopi dwupiennych osobniki męskie nazywają się płaskoniami, a osobniki żeńskie głowaczami. Kwiatostany płaskoni i głowaczy mają odmienny kształt. Wiechy płaskoni są z reguły wydłużone, luźnej budowy, natomiast wiechy głowaczy są bardziej zwarte. 

 

W pracach hodowlanych udało się wytworzyć odmiany konopi jednopiennych, w których kwiaty męskie i żeńskie występują na jednej roślinie. Konopie jednopienne charakteryzują się lepszymi właściwościami użytkowymi, które przejawiają się w równoczesnym dojrzewaniu roślin do zbioru i tym samym pozwalają uzyskać jakościowo jednolity surowiec do przerobu. 

 

Konopie jednopienne są najczęściej uprawianą formą konopi w naszym kraju. Niestety, w procesie rozmnażania, mają naturalną tendencję do rozszczepiania się i powrotu do formy pierwotnej, dlatego producenci materiału siewnego odmian jednopiennych muszą prowadzić selekcję i eliminować z plantacji osobniki męskie. Bezwzględne usuwanie wszystkich płaskoni przed ich pyleniem polega na ich wyrywaniu z uprawy i likwidacji. W przypadku plantacji nasiennych, z uwagi na obcopylność konopi, konieczne jest także zachowanie izolacji przestrzennej od plantacji innych odmian lub upraw produkcyjnych. 

 

Wielostronne użytkowanie

 

Ze względów użytkowych najważniejszymi częściami roślin konopi są łodyga, w której znajduje się włókno i nasiona zawierające m.in. bardzo wartościowy tłuszcz. Konopie włókniste tworzą wysokie łodygi sięgające niekiedy do 3 m, zakończone kwiatostanem (wiechą). Grubość łodyg jest uzależniona od gęstości łanu. Na plantacjach o dużej gęstości siewu z przeznaczeniem na włókno łodygi mają grubość 4-10 mm, natomiast na plantacjach nasiennych, gdzie gęstość siewu jest mniejsza 8-20 mm. 

 

Długość i grubość łodyg decydują o ilości i jakości zawartego w nich włókna. W cienkich łodygach znajduje się stosunkowo więcej włókna elementarnego pierwotnego, które jest najbardziej wartościowe. Włókno konopne jest mocne i odporne na procesy gnilne, dlatego nadaje się do wyrobu przedmiotów narażonych na rozkład biologiczny w warunkach większego uwilgotnienia. Jego zawartość w słomie wynosi ok. 25-30 proc. Szacuje się, że obecnie ponad połowa pozyskiwanego włókna z konopi znajduje zastosowanie w przemyśle celulozowo-papierniczym. Pozyskiwana z włókna konopi celuloza jest cenionym surowcem papierniczym. 

 

Włókno wykorzystywane jest także do wyrobu materiałów izolacyjnych, mat sanitarnych oraz różnego rodzaju materiałów kompozytowych (tzw. biokompozytów) stosowanych w budownictwie, przemyśle meblarskim i motoryzacyjnym. Natomiast paździerze pozyskiwane podczas przerobu technologicznego słomy mogą być używane do wyrobu płyt budowlanych, jako podłoże w uprawach szklarniowych, podściółka dla zwierząt lub jako materiał opałowy. Ogólnie też, uzyskiwany z konopi duży plon biomasy może stanowić cenny, odnawialny surowiec energetyczny.

 

Cenne nasiona 

 

Nasiona konopi to orzeszki kształtu kulisto-eliptycznego, barwy przeważnie brązowej do ciemnobrązowej lub jasnoszarej o błyszczącej powierzchni. Masa 1000 nasion konopi wynosi 10-20 g. Nasiona są bardzo wartościowe, zawierają 30-38% tłuszczu i ok. 18-25% białka. Wykorzystuje się je do pozyskiwania bardzo cennego oleju, jako surowiec zielarski oraz karmę dla ptaków śpiewających. Olej konopny ma liczne zalety konsumpcyjne i techniczne. Zawiera ponad 80% wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega 6 i omega 3, w związku z czym odznacza się korzystnymi właściwościami dietetycznymi. Niestety, ze względu na nierównomierne dojrzewanie nasion w kwiatostanach, często następuje ich nadmierne osypanie się. Ponadto, zawarty w wiechach olejek eteryczny jest wykorzystywany do produkcji naturalnych repelentów.

 

Inną, wartościową częścią roślin konopi jest wiecha, w której jest największa koncentracja różnych specyficznych substancji chemicznych, w tym terpenów, związków fenolowych oraz kannabinoidów, z których najważniejsze są: delta-9-tetrahydrokannabinol (Δ9THC), kannabidiol (CBD) oraz kannabinol (CBN). THC jest substancją o działaniu narkotycznym, wykorzystywaną w przemyśle farmaceutycznym. Uprawiane w Polsce konopie włókniste zawierają śladowe ilości THC (< 0,2 proc. w suchej masie ziela kwiatostanów). Natomiast duże zainteresowanie wzbudza kannabidiol (CBD), substancja, która wykazuje specyficzne właściwości lecznicze i nie działa psychoaktywnie (odurzająco).

 

•    Artykuł ukazał się w miesięczniku "Przedsiębiorca Rolny" nr 2-2021 – ZAPRENUMERUJ