Szkodniki glebowe. Zagrożenie i możliwości zwalczania

Poleć
Udostępnij
Skomentuj
Autor tekstu: dr inż. Przemysław Strążyński, prof. dr hab. Marek Mrówczyński IOR-PIB w Poznaniu | redakcja@agropolska.pl
01-02-2020,14:35 Aktualizacja: 01-02-2020,16:28
A A A
Z uwagi na zmiany klimatu oraz coraz powszechniej stosowane uproszczenia uprawy, szkodniki glebowe w ostatnich latach powodują coraz większe straty w uprawach.
 
Spośród szkodników glebowych najczęściej wymienia się: rolnice, a dokładniej gąsienice motyli sówkowatych; pędraki - larwy chrząszczy chrabąszczowatych i rutelowatych oraz drutowce - larwy chrząszczy sprężykowatych. 
 
drony, zwalczanie szkodników w uprawach, chiński XAG, Bayer Crop Science

Drony zwalczają szkodniki w uprawach z zabójczą skutecznością

Aż 98 proc. szkodników na plantacjach zabiły drony w ramach eksperymentu, który przygotowali i zrealizowali Chińczycy do spółki z koncernem Bayer. O zastosowaniu nowej technologii na polach uprawnych w regionie Kuangsi w...
Lokalnie, zwłaszcza na glebach wilgotnych, w większym nasileniu mogą pojawiać się także larwy leni i komarnic. Typowym objawem obecności szkodników glebowych na plantacji są charakterystyczne, placowe ubytki w zasiewach (tzw. łysiny) - szczególnie od brzegów uprawy, a przy masowym wystąpieniu ta grupa szkodników może spowodować całkowite zniszczenie uprawy. 
 
Uszkodzone rośliny są wyraźnie osłabione we wzroście na skutek uszkodzeń korzeni czy młodszych liści lub nadmierne się krzewią z powodu wcześniejszej redukcji liści. Bywa, że tego typu objawy mylnie przypisuje się złej jakości materiału siewnego.
 
Najgroźniejsze są w fazie kiełkowania
 
Rolnice to średniej wielkości motyle, pojawiające się od połowy maja. Są aktywne najczęściej po zmierzchu i w nocy odżywiając się nektarem kwiatowym i sokiem roślin. Stadium szkodliwym są gąsienice żerujące pod powierzchnią gleby na kiełkujących nasionach lub podgryzające młode siewki. 
 
Starsze gąsienice rolnic mogą także żerować na nadziemnych częściach roślin. Charakterystyczna dla rolnic jest cykliczność ich masowych pojawów (tzw. gradacji), a jednym z głównych czynników zmiennego występowania są warunki meteorologiczne - wyższe temperatury przyspieszają ich rozwój. 
 
łodyga kukurydzy, omacnica

Pomimo suszy szkodniki nie śpią

W ostatnich latach wraz z intensyfikacją wielu upraw pojawiają się lub coraz częściej występują szkodniki, które zagrażają uprawom rolniczym. Jednym z takich przykładów jest omacnica prosowianka żerująca w uprawach kukurydzy. Omacnica...
Inną przyczyną masowych pojawów rolnic są migracje motyli. W niektórych latach notowano gąsienice rolnic w nasileniu ponad kilkudziesięciu osobników na 1 m2. Uszkodzenia roślin spowodowane przez gąsienice w niektórych rejonach zmusiły wtedy wielu rolników do likwidacji plantacji rzepaku oraz wcześnie wysianych zbóż ozimych. 
 
Podobne do gąsienic rolnic uszkodzenia powodują pędraki, w tym najbardziej pospolitych gatunków: chrabąszcza majowego i kasztanowca, listnika zmiennobarwnego, nałanka kłośca, ogrodnicy niszczylistki czy guniaka czerwczyka. Najbardziej znanym gatunkiem jest chrabąszcz majowy, którego rozwój w zależności od warunków klimatycznych trwa cztery, rzadziej trzy lub pięć lat i kończy się masowym wylotem osobników dorosłych, zwanym potocznie rójką. 
 
Po upływie 5-8 tygodni od złożenia jaj wylęgają się pędraki - łukowate, kremowobiałe larwy, z trzema parami nóg tułowiowych. Młode pędraki początkowo odżywiają się resztkami roślinnymi i drobnymi korzeniami. W następnych latach stanowią poważne zagrożenie dla roślin uprawnych, a największe szkody wyrządzają w trzecim roku rozwoju. 
 
Chrząszcze sprężykowate odżywiają się nektarem, ale ich larwy, z uwagi na swój wygląd nazywane drutowcami, mogą spustoszyć uprawę. Początkowo odżywiają się substancją organiczną, jednak z czasem atakują rośliny uprawne. W zależności od gatunku ich rozwój w glebie może trwać od 3 do 5 lat. 
 
ocieplenie klimatu, zboża, plony zbóż, szkodniki, owady, walka ze szkodnikami

Żarłoczne szkodniki mogą zniszczyć nawet 25 proc. plonów zbóż

Coraz liczniejsze populacje owadów-szkodników o zwiększonym apetycie mogą w przyszłości niszczyć nawet 25 proc. plonów najważniejszych zbóż. Będzie to jeden ze skutków globalnego ocieplenia - piszą naukowcy w...
Drutowce żerują na kiełkujących nasionach, podgryzają młode siewki, a na starszych roślinach uszkadzają system korzeniowy i podstawę pędu, powodując zamieranie roślin. Drutowce preferują gleby z większą zawartością próchnicy, a największe szkody powodują larwy w starszych stadiach (od 3-go roku rozwoju). 
 
Lenie to pospolite muchówki odżywiające się pyłkiem i nektarem. Najbardziej powszechnie występuje leń marcowy i leń ogrodowy. Szarobrązowe, beznogie larwy leni na końcu ciała posiadają charakterystyczne cztery kolce. Młode larwy odżywiają się materią organiczną, natomiast starsze żerują na korzeniach, bulwach, szyjkach korzeniowych czy kiełkujących nasionach. Żerują tuż pod powierzchnią ziemi, aż do późnej jesieni. Dobrze znoszą zimno, są jednak wrażliwe na wysuszanie i dlatego opuszczają glebę tylko w wilgotne noce, aby żerować na powierzchni. 
 
Wilgotna pogoda sprzyja również rozwojowi komarnic, których larwy żerują głównie na korzeniach roślin warzywnych, chociaż mogą także atakować m.in. młode zasiewy zbóż. Nocą wychodzą ze swoich ziemnych kryjówek i żerują na nadziemnych częściach młodych roślin. 
 
Agrotechnika i monitoring ograniczają ryzyko
 
mszyce, burak cukrowy

Szkodniki na burakach cukrowych

W okresie kiełkowania i wschodów oraz w późniejszych fazach wzrostu, burakom zagraża szereg szkodników, których żerowanie może prowadzić do bardzo poważnych szkód. Uszkadzają podziemne części rośliny (korzeń), a...
Z uwagi na coraz częstsze i masowe występowanie szkodników glebowych, niezbędnym elementem ochrony integrowanej jest systematyczny monitoring uprawy. Przedsiewne lustracje pól pozwalają wykryć larwy ukryte w ziemi i w odpowiednim terminie zastosować agrotechniczne metody ograniczania liczebności tych bardzo ważnych szkodników. 
 
W ustaleniu lotów rolnic pomocne mogą być samołówki i takie informacje można znaleźć m.in. na Platformie Sygnalizacji Agrofagów (www.agrofagi.com.pl). W celu sprawdzenia obecności szkodników glebowych na uprawie, wykonuje się przesiewanie gleby lub umieszcza pułapki przynętowe. 
 
Przesiewanie gleby polega na wykonaniu serii odkrywek gleby w różnych punktach plantacji (dołki o wymiarach 25×25 cm i głębokości około 30 cm), a następnie przesianiu gleby przez sito. Zakłada się, że na powierzchni 1 ha należy wykonać 32 odkrywki, a z każdym dodatkowym hektarem zwiększyć ich liczbę o dwie. Żeby obliczyć średnie zagęszczenie szkodnika należy podzielić jego liczbę przez metry kwadratowe analizowanej gleby. 
 
Natomiast pułapki przynętowe (np. przekrojone bulwy ziemniaka przywabiające głównie drutowce) umieszcza się w glebie na głębokości około 10 cm. 
 
Metody agrotechniczne są kluczowe w ograniczaniu szkodników glebowych. Zabiegi uprawowe (zwłaszcza głęboka orka) powodują wydobycie szkodników na powierzchnię, gdzie giną od urazów mechanicznych, przesuszenia lub są zjadane przez ptaki i owady drapieżne. 
 
sad, sadownictwo, szkodniki w sadzie, ochrona sadu, owoce, sady

Szkodniki czekają na błąd sadownika

Baczną uwagę należy zwrócić na szkodnika w sadach, gdzie w ubiegłym roku obserwowano znaczne uszkodzenia. Zabiegi należy rozpoczynać po przekroczeniu progu szkodliwości, tj. 20 błonkówek odłowionych na białe tablice lepowe lub na...
Istotny jest także właściwy płodozmian oraz unikanie upraw po ugorach i w ich pobliżu, upraw wieloletnich, łąk, a także ograniczanie zachwaszczenia. W rejonach, gdzie występują problemy z larwami leni istotne jest ograniczanie nawożenia organicznego oraz izolacja od terenów podmokłych. Są także rośliny, których szkodniki glebowe (zwłaszcza pędraki) nie tolerują, jak np. gorczyca i gryka. 
 
Skuteczne zaprawianie
 
W przypadku zwalczania chemicznego najbardziej efektywne w ograniczaniu szkodników glebowych są zaprawy nasienne i granulaty stosowane podczas siewu. Dodatkowo pomagają obniżyć poziom chemizacji ograniczając potrzebę późniejszych zabiegów nalistnych.
 
Aktualnie zarejestrowane są w uprawie rzepaku jarego, ziemniaka, buraka cukrowego i pastewnego. Obserwacje prowadzone w poprzednim sezonie w rzepaku ozimym wykazały, że czasowo zarejestrowane zaprawy przeciwko chowaczowi galasówkowi i miniarce kapuściance ograniczały również presję ze strony szkodników glebowych. 
 
Podobnie zaprawy zarejestrowane przeciwko rolnicom ograniczą też w pewnym zakresie pędraki i drutowce i odwrotnie. Materiał nasienny mogą zaprawiać tylko profesjonalne firmy, które posiadają certyfikat UE dotyczący jakości zaprawiania - ESTA. Aktualnie w Polsce certyfikat ESTA do otoczkowania buraka cukrowego posiada Kutnowska Hodowla Buraka Cukrowego, a do zaprawiania kłębków Poznańska Hodowla Buraka Cukrowego.
 

Tabela. Insektycydowe zaprawy nasienne i granulaty ograniczające szkodniki glebowe

Uprawa

Szkodniki

rolnice

drutowce

Burak cukrowy

Cruiser SB 600 FS*

Montur Forte 230 FS*

Force 20 CS

Nevada 600 FS

Burak pastewny

Nevada 600 FS

Ziemniak

Belem 0,8 MG**

Rzepak jary

Belem 0,8 MG**

*zezwolenie czasowe w okresie od 8 stycznia 2020 r. do 6 maja 2020 r.

**granulat zarejestrowany do stosowania podczas siewu

 

  •  Artykuł ukazał się w miesięczniku "Przedsiębiorca Rolny" nr 1-2020 - ZAPRENUMERUJ
Poleć
Udostępnij
Skomentuj