121 zakładów mleczarskich w Polsce, a było ich 336

Jeszcze w połowie lat 90. polski rynek mleczarski wyglądał zupełnie inaczej. Działało wtedy 336 zakładów i spółdzielni. W 2004 roku było ich 265, natomiast w 2020 roku już tylko 148. W 2025 roku na rynku pozostało 121 zakładów mleczarskich. Oznacza to, że w ciągu trzech dekad zniknęło ponad 200 podmiotów.

Zmiany wynikają przede wszystkim z wieloletniej konsolidacji branży. Jednak jej charakter wyraźnie się zmienił. Wcześniej większe firmy często przejmowały zadłużone mleczarnie i próbowały ratować ich działalność. Dziś częściej łączą się przedsiębiorstwa, które mają stabilną sytuację finansową. Dlatego skala działania i efektywność mają coraz większe znaczenie.

Jak podkreśla Agnieszka Maliszewska, prezes Polskiej Izby Mleka, obecnie na rynku działa 121 zakładów mleczarskich.

„W 1995 roku mieliśmy 336 zakładów i spółdzielni, w 2004 roku było ich już dużo mniej, bo 265, w 2020 na rynku funkcjonowało już tylko 148 zakładów i spółdzielni, a w ubiegłym roku w statystykach mieliśmy 121 zakładów prywatnych i spółdzielni”.

121 zakładów mleczarskich. Konsolidacja zmienia kierunek

Według Polskiej Izby Mleka spośród firm działających obecnie na rynku około 20–30 spółdzielni można uznać za podmioty z dobrymi perspektywami rozwoju. Jednak tylko część z nich prowadzi obecnie procesy konsolidacyjne.

Reklama

Reklama

Co więcej, zmieniło się podejście do przejęć. W przeszłości duże firmy, takie jak Mlekpol, Mlekovita czy Polmlek, przejmowały zakłady znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej. Dzisiaj 121 zakładów mleczarskich działa w znacznie bardziej konkurencyjnym otoczeniu. Dlatego firmy coraz częściej szukają partnerów o podobnej kondycji ekonomicznej.

„Dziś bardziej pożądane są połączenia podmiotów będących w dobrej kondycji finansowej niż ratowanie spółdzielni głęboko zadłużonych. W obecnych realiach liczy się nie tylko skala produkcji, ale przede wszystkim konkurencyjność i efektywność działania”, ocenia Agnieszka Maliszewska.

Taki kierunek może dodatkowo przyspieszyć koncentrację rynku. Jednocześnie nie oznacza to, że małe mleczarnie nie mają przyszłości. Wręcz przeciwnie. 121 zakładów mleczarskich może nadal funkcjonować w różnych modelach biznesowych, jednak mniejsze firmy muszą znaleźć sposób na skuteczne konkurowanie z dużymi grupami.

Konsolidacja mleczarni i szansa dla mniejszych firm

Małe mleczarnie mogą budować przewagę przede wszystkim dzięki specjalizacji. Przykładem jest OSM Kosów Lacki, która w ostatniej dekadzie dynamicznie rozwijała działalność. Natomiast OSM w Rawiczu odbudowała swoją pozycję między innymi dzięki produktom kosmetycznym na bazie mleka.

Dlatego specjalizacja może być dla mniejszych firm sposobem na utrzymanie pozycji. 121 zakładów mleczarskich nie musi bowiem oznaczać 121 przedsiębiorstw konkurujących dokładnie tymi samymi produktami. Jedne mogą rozwijać produkty regionalne, inne ekologiczne, a jeszcze inne żywność funkcjonalną.

„Jeśli spółdzielnia nie będzie miała produktu wyróżniającego się na rynku, tradycyjnego, regionalnego albo innowacyjnego, może mieć problem z utrzymaniem konkurencyjności. To z kolei oznacza ryzyko odpływu dostawców mleka”, wskazuje prezes Polskiej Izby Mleka.

W dodatku polskie mleczarnie są mocno związane z rynkiem zagranicznym. Ponad 30% krajowej produkcji trafia na eksport. Dlatego kondycję 121 zakładów mleczarskich coraz silniej kształtują ceny produktów mlecznych, popyt zagraniczny oraz sytuacja na światowych rynkach.

Co konsolidacja oznacza dla hodowców bydła mlecznego?

Dla producenta mleka liczba zakładów, która obecnie wynosi 121 zakładów mleczarskich, ma znaczenie przede wszystkim dlatego, że wpływa na wybór odbiorcy. Kondycja mleczarni przekłada się również na terminowość płatności, poziom cen oraz możliwości rozwoju infrastruktury do odbioru mleka.

Dlatego hodowcy powinni interesować się sytuacją finansową swojej spółdzielni. Warto przeanalizować jej wyniki z kilku ostatnich lat. Rosnące zadłużenie może być sygnałem ostrzegawczym. Co więcej, problemy finansowe nie zawsze od razu oznaczają opóźnienia w płatnościach.

Zmiany mogą również dotyczyć modelu działalności. Polska Izba Mleka zwraca uwagę na rozwiązanie, które od lat funkcjonuje w części Europy Zachodniej. Mała spółdzielnia może skupić się na organizacji skupu od swoich członków, natomiast samo przetwórstwo może zlecić większemu zakładowi.

Takie rozwiązanie ogranicza koszty inwestycji. Jednocześnie pozwala zachować samą spółdzielnię oraz relacje z dostawcami. Jednak zmienia jej rolę na rynku. Dlatego członkowie spółdzielni powinni wiedzieć, jaki model rozwoju planuje ich zarząd.

Co hodowca może zrobić już teraz?

W przypadku 121 zakładów mleczarskich wybór stabilnego odbiorcy będzie miał dla gospodarstw coraz większe znaczenie. Hodowca powinien więc sprawdzić kondycję swojej mleczarni i jej plany inwestycyjne. Warto również zapytać o strategię produktową oraz kierunki sprzedaży.

Jeżeli spółdzielnia inwestuje w nowoczesne linie produkcyjne i rozwija własne marki, może mieć większe możliwości konkurowania. Natomiast brak inwestycji przez kilka lat powinien skłonić dostawców do zadania pytań o przyszłość firmy.

„Dziś bardziej pożądane są połączenia podmiotów będących w dobrej kondycji finansowej niż ratowanie spółdzielni głęboko zadłużonych”, podkreśla Agnieszka Maliszewska.

Dlatego dla członka spółdzielni ważne jest nie tylko to, ile mleczarnia płaci obecnie. Liczy się również jej stabilność w kolejnych latach.

Hodowca może także rozważyć dywersyfikację odbiorców. Nie zawsze oznacza to konieczność natychmiastowej zmiany mleczarni. Warto jednak znać alternatywne możliwości sprzedaży mleka. Dzięki temu gospodarstwo będzie lepiej przygotowane na ewentualne problemy odbiorcy.

121 zakładów mleczarskich. Czy małe mleczarnie przetrwają?

Liczba 121 zakładów mleczarskich pokazuje skalę zmian, jakie zaszły w polskim przetwórstwie mleka. Jednak sama liczba firm nie przesądza o przyszłości sektora. Kluczowa będzie ich efektywność, zdolność do inwestowania oraz umiejętność znalezienia własnej niszy.

Małe mleczarnie nadal mogą konkurować z dużymi grupami. Jednak potrzebują wyraźnego pomysłu na działalność. Produkty regionalne, specjalistyczne i funkcjonalne mogą dać im przewagę. Co więcej, bliska współpraca z dostawcami może być dodatkowym atutem.

Jednocześnie konsolidacja prawdopodobnie będzie postępować. Dlatego hodowcy powinni patrzeć na swoją mleczarnię nie tylko przez pryzmat aktualnej ceny mleka. Ważne są również jej wyniki finansowe, inwestycje, strategia oraz pozycja na rynku. To właśnie te czynniki zdecydują, które z 121 zakładów mleczarskich pozostaną konkurencyjne w kolejnych latach.

Podsumowując, polskie mleczarstwo mocno się skonsolidowało. Z ponad 330 zakładów i spółdzielni w połowie lat 90. zostało dziś 121. Małe mleczarnie nadal mają jednak szansę na rozwój, szczególnie jeśli postawią na specjalizację, inwestycje i produkty wyróżniające się na rynku.

Przeczytaj również: Mleko w lipcu znów tańsze. Polska poniżej średniej UE