Wyburaczenie gleby – zagrożenie dla uprawy buraka cukrowego

Wyburaczenie gleby to jedna z najgroźniejszych chorób płodozmianowych, która prowadzi do gwałtownego spadku plonów buraka cukrowego. Jej przyczyną jest masowe występowanie nicienia mątwika burakowego, a rozwój choroby jest bezpośrednio związany z monokulturą oraz niewłaściwym następstwem roślin.

Główną przyczyną tej choroby jest niewłaściwe następstwo roślin i zbyt częsta uprawa buraka cukrowego. Choroba prowadzi do dużych strat plonu i wymaga wieloletnich działań naprawczych. Kluczowe znaczenie ma stosowanie odpowiedniego płodozmianu, eliminacja roślin żywicielskich oraz uprawa gatunków fitosanitarnych, które skutecznie ograniczają populację mątwika burakowego. Właściwe zarządzanie stanowiskiem pozwala przywrócić równowagę biologiczną gleby i zapobiec ponownemu wystąpieniu choroby.

Na czym polega wyburaczenie gleby?

Wyburaczenie gleby to choroba płodozmianowa, która rozwija się na polach zamątwiczonych, czyli takich, gdzie w glebie występuje duża liczba cyst mątwika burakowego. Nicienie te są pasożytami korzeni buraka cukrowego i innych roślin z rodziny kapustowatych. Ich obecność prowadzi do deformacji korzeni, zahamowania wzrostu oraz wyraźnego spadku plonu. Choroba pojawia się najczęściej tam, gdzie skraca się następstwo roślin, a w płodozmianie dominują buraki, rzepak lub inne gatunki będące żywicielami mątwika.

Mątwik burakowy rozwija się w glebie w postaci cyst, które mogą przetrwać wiele lat. W sprzyjających warunkach larwy opuszczają cysty i wnikają do korzeni roślin żywicielskich. Buraki porażone przez nicienia wytwarzają charakterystyczne brody drobnych korzonków. Natomiast na bocznych korzeniach od połowy czerwca do zbioru widoczne są liczne białe cysty o długości około 1 mm. Rośliny są drobne, słabo wykształcone, a przy dużym nasileniu nicieni żółkną i zasychają. Straty plonu zależą od stopnia zakażenia gleby, ale mogą być bardzo wysokie, sięgając nawet kilku ton z hektara.

Przyczyny i czynniki sprzyjające chorobie

Wyburaczenie gleby rozwija się przede wszystkim w warunkach monokultury. Zbyt częsta uprawa buraka cukrowego po sobie lub po roślinach kapustowatych prowadzi do gwałtownego wzrostu populacji mątwika. Chorobie sprzyja również obecność chwastów będących żywicielami nicienia, takich jak gorczyca polna, rzodkiew świrzepa, tasznik pospolity, tobołki polne oraz inne gatunki z rodziny kapustowatych. Wzrost populacji mątwika mogą wspierać także chwasty z rodziny szarłatowatych oraz szczaw tępolistny i gwiazdnica pospolita. Wyburaczenie pojawia się również tam, gdzie w płodozmianie często występuje rzepak ozimy lub rzepik. Oba gatunki są żywicielami nicienia, dlatego ich częsta obecność w zmianowaniu zwiększa ryzyko skażenia gleby.

Skutki gospodarcze i objawy na plantacji

Wyburaczenie gleby prowadzi do wyraźnego spadku plonów buraka cukrowego. Korzenie są drobne, zdeformowane i mają charakterystyczne brody korzonków bocznych. Rośliny są słabo rozwinięte, a ich część nadziemna żółknie i zasycha. Wysokie nasilenie choroby może doprowadzić do całkowitego zniszczenia plantacji. Na polach silnie zamątwiczonych buraki nie są w stanie prawidłowo rosnąć. Ich system korzeniowy jest zbyt słaby, aby pobierać wodę i składniki pokarmowe.

Przeczytaj również: Flufenacet wycofany

Jak ograniczać wyburaczenie gleby?

Najważniejszym elementem zwalczania wyburaczenia jest właściwy płodozmian. Na polach skażonych mątwikiem należy zaprzestać uprawy buraka cukrowego na co najmniej cztery, a najlepiej pięć lat. W tym czasie nie wolno uprawiać również innych roślin będących żywicielami nicienia, takich jak rzepak, rzepik, niektóre odmiany gorczycy, szpinak czy warzywa kapustne. Kluczowe jest również zwalczanie chwastów, które mogą być żywicielami mątwika.

W ograniczaniu populacji nicienia bardzo skuteczna jest uprawa roślin fitosanitarnych. Gatunki takie jak facelia, cykoria, cebula, lucerna, kukurydza, żyto, len czy esparceta wytwarzają wydzieliny korzeniowe, które pobudzają larwy mątwika do opuszczania cyst. Larwy nie znajdują jednak roślin żywicielskich i giną, ponieważ bez żywiciela nie są w stanie ponownie utworzyć cyst. Już po jednym roku uprawy takich roślin liczba nicieni może zmniejszyć się nawet o 40%. Najskuteczniejszym sposobem ograniczania mątwika jest jednak uprawa odmian gorczycy białej i rzodkwi oleistej o właściwościach mątwikobójczych. Rośliny te są szczególnie polecane jako międzyplony na polach zamątwiczonych, ponieważ intensywnie redukują populację nicienia.