Zbiór miskantu olbrzymiego

W przemyśle i energetyce stosuje się wiele różnych roślin. Wśród nich istotną pozycję zajmuje miskant olbrzymi, którego uprawa rozwijana jest w Europie od dziewięciu dekad.

Miskant olbrzymi (Miscanthus giganteus) to trawiasta roślina z rodziny wiechlinowatych, stanowiąca hybrydę miskantu chińskiego i cukrowego. W naszym klimacie przy odpowiednich warunkach pogodowych oraz w razie utrzymania wymogów uprawy przez rolnika średnica pędów waha się w zakresie 1-3 cm, zaś wysokość źdźbła wynosi nawet powyżej 3 m. Dobrze znosi zakwaszone podłoże oraz cechuje się wysoką efektywnością wykorzystania dostępnej wody oraz promieniowania słonecznego. Co ciekawe, dzięki znacznej kumulacji węgla pozwala on na wydajną redukcję zawartości dwutlenku węgla w atmosferze. Ale po co w ogóle go uprawiać?

Rola w gospodarce i gospodarstwie

 Miskant olbrzymi ma liczne zastosowania. Z uwagi na zbiór rośliny głównie w formie suchej sieczki, stosowany jest głównie jako surowiec energetyczny lub budowlany. Pierwsza rola obejmuje przede wszystkim produkcję peletu lub brykietu w celach opałowych. Co ciekawe, zdaniem Mariana Pokrywki z Majdanu Sieniawskiego, rolnika zajmującego się od wielu lat uprawą tej interesującej rośliny, specjalne linie do obróbki masy roślinnej mogą spisywać się znacznie gorzej, niż bardziej wielozadaniowe brykieciarki! Alternatywnie można stosować samą sieczkę, co jednak wymaga pieca o specjalnej konstrukcji (m.in. z rusztem ruchomym), dostosowanego do spalania np. trocin, z górnym zasypem grawitacyjnym i pojemnikiem. Źle skonfigurowany piec może zalepiać się klinkierem! Oprócz produktu opałowego z samego miskantu, może być on stosowany jako surowiec do produkcji ciekłych biopaliw lub biogazu. W formie sproszkowanej może być dodawany do innych materiałów w celu wzbogacenia bazowej mieszanki do produkcji brykietu.

Istotna jest też rola omawianej rośliny w budownictwie. W najprostszej formie miskant stosuję się jako bazę płyt pilśniowych, kompozytowych płyt wiórowych z mieszanki miskantu i masy drewnianej, do produkcji bloków kompozytowych itd. Może też służyć jako składnik wylewki ocieplającej pod podłogą, wypełnienia ściany budowanej z dwóch płyt wiórowych itd.

Znajduje też zastosowanie w produkcji produktów formowanych, takich, jak jednorazowe wyposażenie kuchenne (naczynia, sztućce…), jako surowiec wzmacniający materiały kompozytowe etc. Wykorzystuje się go też w rolnictwie. Może służyć jako ściółka z uwagi na wysoką zawartość węgla, co tworzy warunki niegościnne dla wielu drobnoustrojów. Służy też jako źródło włókna w paszy zwierzęcej. Można go też stosować jako dodatek do produktów spożywczych, a samą roślinę – jako ozdobną trawę wysoką.

Wydajność

Miskant olbrzymi jest bardzo wydajny jako tzw. roślina energetyczna. W dobrych warunkach z 1 ha można uzyskać biomasę kumulującą energię porównywalną z ok. 9 tys. m³ gazu lub 8 tys. oleju opałowego (ok. 320 GJ ciepła), jeśli mowa o zastosowaniu opałowym. Dojrzała plantacja generuje nawet ok. 20-25 t suchej masy rocznie, choć dopiero po 4-5 latach uprawy. Wcześniej jest to odpowiednio 2-3 t, 5-10 t i 10-15 t. 1 kg masy suchej ma wartość opałową na poziomie 17-20 MJ.

Uprawa

Jak każda roślina, także miskant olbrzymi ma własny kalendarz prac polowych. Sadzenie powinno odbywać się jesienią, przy temperaturze gleby >10°C. Klasa gleby nie musi być wysoka. Przy zastosowaniu sadzarki zaleca się obsadę wynoszącą 8-12 tys. kłączy na hektar. Wymogi nawożenia są niskie, wystarczy NPK w ilości 60-15-80 kg/ha. Stosowanie ŚOR nie jest konieczne. Zbiór następuje, w zależności od źródeł, od ostatniego tygodnia marca do maja. Odbywa się to w fazie po opadnięciu liści i po przynajmniej kilku dniach bez opadów, tak, aby wilgotność masy wynosiła nie więcej niż ok. 12% (wg starszych wytycznych poniżej 20%). Jest to niezwykle ważne, bowiem w razie zebrania bardziej wilgotnej masy może z czasem dojść do gnicia, a nawet do samozapłonu. Ponadto zbiór poza sezonem zaburza cykl biologiczne i prowadzi do spadku plonów przy następnym zbiorze. Dobrze, aby w rejonie uprawy miskantu olbrzymiego roczna suma opadów wynosiła 500-550 mm.

Zbiór i przechowywanie

Oczywiście aby surowiec trafił do przerobu, najpierw trzeba go zebrać z działki. Właściwie można by – w uproszczeniu – zamknąć zagadnienie stwierdzeniem „zasada jest analogiczna do tej stosowanej przy zbiorze kukurydzy na kiszonkę”, ale oczywiście nieco rozwiniemy ten wątek. Rzeczywiście bowiem miskant olbrzymi zbierać należy w formie sieczki długości 2-3 cm (choć niektóre źródła podają wyższe wartości). Sugeruje nam to ustawienie ostrzy sieczkarni samojezdnej (ciągnionej, zawieszanej). Można ewentualnie dla odciążenia maszyny usunąć gniotownik jako zbędny w tej konkretnej pracy. Masa sucha może trafiać na przyczepę samozbierającą (właśc. samorozładowującą się), by następnie trafić na miejsce składowania.

Jest też rozwiązanie alternatywne. Sam etap pracy sieczkarni jest właściwie trudny do pominięcia, ale można ją zastąpić inną maszyną. Może to być kosiarko-rozdrabniacz lub… Kemper zawieszony na przednim TUZ! Ciągnik za pomocą zawieszonego z przodu urządzenia ścina roślinę. W obu przypadkach do zbioru można wykorzystać prasę kostkującą (zbiór źdźbeł, nie sieczki) lub rolującą, przy czym po ścięciu za pomocą kempera lub kosiarki rotacyjnej trzeba wykorzystać później sieczkarnię stacjonarną. Co do balotów, powinny być możliwie ciasno upakowane. Miskant ze zbioru jesiennego (praktykowany rzadziej, na masę wilgotną np. do biogazowni) powinien zostać dodatkowo dosuszony.  

Zebrana masa powinna być przechowywana w suchym miejscu, bez dostępu dla szkodników takich, jak gryzonie. Jeżeli nie zachodzi konieczność dodatkowego suszenia, wystarczy dobra wentylacja.