Dżdżownice – jaką rolę pełnią w środowisku glebowym?

Jaką rolę pełnią dżdżownice w środowisku glebowym? Dżdżownice to jedne z najważniejszych organizmów żyjących w glebie. Choć często pozostają niewidoczne, ich wpływ na strukturę, żyzność i zdrowie gleby jest ogromny. Dzięki pracy tych niewielkich saprofagów gleba staje się bardziej zasobna w składniki pokarmowe i odporna na degradację.

Współczesne rolnictwo coraz częściej zwraca uwagę na znaczenie organizmów glebowych, a wśród nich szczególne miejsce zajmują dżdżownice. To właśnie one odpowiadają za szereg procesów, które decydują o jakości gleby i jej zdolności do produkcji roślinnej. Ich aktywność mechaniczna, metaboliczna i biologiczna sprawia, że gleba staje się bardziej żyzna, stabilna i odporna na niekorzystne warunki pogodowe. Obecność dżdżownic jest jednym z najlepszych wskaźników zdrowej, dobrze funkcjonującej gleby.

Biologiczna orka – mechaniczna praca dżdżownic

Najbardziej widocznym efektem działalności dżdżownic jest ich wpływ na strukturę gleby. Podczas przemieszczania się w profilu glebowym tworzą liczne korytarze, które poprawiają napowietrzenie i ułatwiają wnikanie wody do głębszych warstw. Ten proces bywa określany jako „biologiczna orka”, ponieważ dżdżownice nieustannie wciągają w głąb gleby resztki roślinne, w tym także nawozy naturalne i organiczne.

W efekcie gleba jest lepiej spulchniona, a materia organiczna równomiernie wymieszana z podłożem. W glebach gliniastych obecność dżdżownic może zwiększyć pojemność wodną nawet o 40%, a w piaszczystych – ponad dwukrotnie. To ogromna korzyść w warunkach coraz częstszych okresów suszy.

Metaboliczna fabryka składników pokarmowych

Dżdżownice nie tylko przemieszczają glebę – one ją przetwarzają. W ich przewodzie pokarmowym zachodzi intensywny rozkład materii organicznej, wspomagany przez enzymy trawienne. Szacuje się, że na jednym hektarze dżdżownice mogą rocznie przemieścić nawet 40-60 ton gleby.

Produktem ich aktywności są wydaliny zwane koprolitami, czyli granulki gleby o wyjątkowo trwałej strukturze. Koprolity sklejają cząstki mineralne, tworząc stabilną strukturę gruzełkowatą, która poprawia retencję wody, napowietrzenie i odporność gleby na zaskorupianie.

Dżdżownice, czyli biologiczne wsparcie dla mikroorganizmów

Działanie dżdżownic wykracza daleko poza mechaniczne i metaboliczne przekształcanie gleby. Ich obecność pobudza rozwój mikroflory glebowej – bakterii, grzybów, nicieni i pierwotniaków. Dzięki napowietrzaniu gleby i przemieszczaniu mikroorganizmów w jej profilu zwiększa się ich liczebność i aktywność.

Dżdżownice zjadają również część mikroorganizmów bytujących na martwej materii organicznej, ograniczając rozwój patogenów i szkodników. Koprolity stanowią doskonałe środowisko dla rozwoju grzybów, które przerastając ich strukturę, dodatkowo wzmacniają stabilność agregatów glebowych. To sprawia, że gleba staje się bardziej odporna na erozję i degradację.

Co ogranicza występowanie dżdżownic?

Dżdżownice są bardzo wrażliwe na intensywne praktyki rolnicze. Najbardziej szkodzi im zakwaszenie gleby, zwłaszcza wynikające ze stosowania siarczanu amonu i wysokich dawek nawozów mineralnych. W takich warunkach ich aktywność spada, a populacja może wyraźnie się zmniejszać. Negatywnie działają również niektóre herbicydy i insektycydy, które zaburzają mikroflorę glebową i ograniczają dostępność pokarmu. Ważnym czynnikiem jest także częsta orka – niszczy korytarze dżdżownic, uszkadza ich ciała i prowadzi do spadku liczebności, szczególnie w glebach lekkich i podatnych na przesuszenie.

Przeczytaj również: Wołek zbożowy – ważny szkodnik magazynowy

Dżdżownice – jak je wspierać?

Aby zwiększyć liczebność dżdżownic, warto dbać o wysoką zawartość materii organicznej i stabilne warunki glebowe. Najlepiej sprawdzają się międzyplony i nawozy zielone, które dostarczają świeżej materii organicznej i chronią glebę przed przesuszeniem. Wapnowanie gleb kwaśnych poprawia odczyn i tworzy środowisko sprzyjające rozwojowi fauny glebowej. Duże znaczenie ma także pozostawianie resztek pożniwnych oraz stosowanie obornika, który poprawia strukturę gleby i stanowi dla dżdżownic cenne źródło pokarmu. Ograniczenie intensywnej uprawy mechanicznej pozwala odbudować ich korytarze i zwiększyć aktywność w całym profilu glebowym.

Podsumowując, rola dżdżownic w środowisku glebowym jest nieoceniona. Drążą w glebie korytarze i ją napowietrzają. Wpływają na jej strukturę, żyzność i zdrowie dzięki czemu jest ona bardziej zasobna w składniki pokarmowe i odporna na degradację.