Nowa ustawa o dzierżawie zniweczy małe, sąsiedzkie dzierżawy?

ustawa o dzierżawie, dzierżawa rolnicza — *Resort rolnictwa deklaruje, że ustawa jest odpowiedzią na konieczność uporządkowania kwestii dzierżawy rolniczej. Fot. DK*

Ustawa o dzierżawie rolniczej w ocenie samorządu rolniczego może przynieść poważne szkody. Według niego, projektowane przepisy zniechęcą właścicieli gruntów do legalnego zawierania umów. Chodzi zwłaszcza o przypadki niewielkich, sąsiedzkich dzierżaw, które dominują na polskiej wsi.

Trwają konsultacje publiczne nowego tekstu projektu ustawy o dzierżawie rolniczej. To jeden z flagowych projektów ministerstwa rolnictwa. Zaś jego pierwsza wersja ukazała się już w zeszłym roku. Resort wyjaśniał wówczas, że chce uporządkować kwestię dzierżaw. Bo według niego obecna regulacja ma archaiczny charakter i nie odpowiada na współczesne problemy rolnictwa. W szczególności nie zapewnia ani względnej trwałości, ani ciągłości dzierżawy. Tymczasem w ocenie ministerstwa efektywność dzierżawy jest porównywalna z gospodarowaniem na własnej ziemi.

KRIR: projekt wprowadza nadmierny formalizm

W ramach wspomnianych konsultacji nowej wersji ustawy o dzierżawie (z 18 czerwca 2026 r.), swoje stanowcze uwagi zgłosiła Krajowa Rada Izb Rolniczych (KRIR). Według niej, projektowane przepisy w obecnym brzmieniu wprowadzają nadmierny formalizm. Ponadto nie uwzględniają obecnych realiów prowadzenia gospodarstw w Polsce.

Przede wszystkim chodzi o wprowadzany obowiązek zawierania umowy dzierżawy w formie elektronicznej, aktu notarialnego albo pisemnej z potwierdzoną urzędowo datą. Wymóg potwierdzenia daty resort tłumaczy wykluczaniem sytuacji, gdzie umowy byłyby „lipne” i powstawałyby tylko na potrzeby np. okazania podczas kontroli związanej z dopłatami. Potwierdzenia mają dokonywać notariusz, wójt gminy albo kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Ustawa o dzierżawie zniechęci do sąsiedzkich dzierżaw?

Jak zaznacza KRIR, w wielu gospodarstwach rolnych od lat funkcjonują umowy dzierżawy zawarte w formie ustnej. I są zgodnie wykonywane przez strony, stanowiąc podstawę prowadzenia działalności rolniczej oraz ubiegania się o płatności bezpośrednie. Natomiast wprowadzenie obowiązkowej formy aktu notarialnego albo innej pisemnej urzędowo poświadczonej dla wszystkich dzierżaw rolnych w obrocie prywatnym stanowi w ocenie rolniczego samorządu przykład nadmiernego obciążenia biurokratycznego. Oznacza bowiem, że wszystkie umowy ustne oraz zawarte w zwykłej formie pisemnej automatycznie będą nieważne.

„W praktyce zniechęci to właścicieli gruntów do legalnego zawierania umów. Zwłaszcza w przypadku niewielkich, sąsiedzkich dzierżaw, które dominują na polskiej wsi” – oceniają izby.

Dodatkowo ich zdaniem przepis ten wprowadza inne istotne obciążenie biurokratyczne. Mowa tu o obowiązku podpisania sformalizowanego i szczegółowego protokołu wydania gruntu. Jak wynika z uzasadnienie do projektu ustawy o dzierżawie, jej autorzy sądzą, iż taki protokół pozwoli uniknąć sporów. Chodzi o te na tle później poczynionych nakładów (zwłaszcza kiedy w skład przedmiotu dzierżawy wchodzą budynki).

Kolejne problemy – trudności z zakończeniem umowy

Ponadto KRIR punktuje zapisy odnośnie okresu obowiązywania umów dzierżawy. Wskazuje tu na wprowadzenie automatyzmu, iż każda umowa zawarta na czas nieokreślony będzie poczytywana za zawartą na 30 lat. W rezultacie bowiem będzie ciężko ją wypowiedzieć przed upływem tego okresu. Dodatkowo w prawodawstwie polskim nadal istnieje przepis dotyczący „zasiedzenia w złej wierze”. Takie zasiedzenie obejmuje właśnie 30 lat.

Kolejna uwaga izb dotyczy tego, że projekt ich zdaniem w sposób sztuczny ogranicza właścicielom możliwość odzyskania własnej nieruchomości. Chodzi o możliwość rozwiązania umowy de facto tylko w przypadkach wskazanych w ustawie. Według samorządu rolniczego, brak możliwości stron w zakresie rozwiązywania umów oprócz obustronnego porozumienia (o co bardzo często trudno) spowodowuje niechęć do ich zawierania.

„Tak daleko idąca ochrona dzierżawcy odstraszy właścicieli od oddawania gruntów w dzierżawę, co doprowadzi do kłopotów rolników, którzy produkują żywność na rynek” – przestrzega KRIR w swoim piśmie z licznymi zastrzeżeniami do projektu ustawy o dzierżawie.

Źródło: Rządowe Centrum Legislacji, KRIR

Przeczytaj również: Zwrot akcyzy dla rolników – szykują się duże zmiany.