Spółki wodne z problemami. Chodzi m.in. o dostęp do gruntów

Znamy stanowiska resortów infrastruktury i rolnictwa w kwestii potencjalnych ułatwień dla funkcjonowania spółek wodnych. Odpowiedzi na zgłoszone im w imieniu rolników postulaty zasadniczo skupiają się na wskazywaniu barier. Jakich?

Izby rolnicze zgłosiły urzędnikom z ministerstw kłopoty i potrzeby spółek wodnych (czyli jednostek, których tworzenie i funkcjonowanie reguluje Ustawa Prawo wodne w Dziale X). Przy tym podkreśliły, że spółki odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu urządzeń melioracyjnych. A to siłą rzeczy ma duże znaczenie dla rolnictwa.

Problemy z dostępem do prywatnych gruntów przy rowach

Według izb, coraz częściej występują problemy związane z pracami melioracyjnymi i konserwacyjnymi jeśli chodzi o cieki wodne przecinające prywatne grunty rolne. Dotyczą przede wszystkim utrudnień związanych z przejazdem sprzętu. A gdy wykonawca (spółka) nie uzyska zgody właściciela przyległego np. do rowu gruntu (bo obawia się on przykładowo zniszczenia upraw), nie ma szans na wykoszenie czy odmulenie koryta. Zatem drożność tego cieku pozostaje zaburzona.

W rezultacie – co zaznaczono w piśmie do Ministerstwa Infrastruktury (MI) – należałoby zapewnić spółkom wodnym dostęp do danych z ewidencji gruntów i budynków. Oczywiście w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań. Tutaj – w odpowiedzi – MI informuje, iż za tą ewidencję odpowiada resort rozwoju i technologii. Jednak zapewnienie odpowiednich informacji spółkom wydaje się w jego ocenie właściwe.

Spółki wodne z informacjami o zmianie właścicieli działek?

W odniesieniu do postulatu ustanowienia mechanizmu automatycznego informowania spółek o zmianach właścicieli nieruchomości objętych działalnością tych podmiotów, MI wskazuje, że taki mechanizm mógłby oznaczać nałożenie w tym zakresie obowiązków na następców prawnych członków spółki lub organów publicznych (w szczególności sądów i notariuszy). W przypadku następców prawnych, regulacja ta wydaje się zdaniem urzędników zasadna do wprowadzenia. Z kolei objęcie przedmiotową regulacją organów publicznych mogłoby wymagać zabezpieczenia dodatkowych środków w budżecie państwa.

Trzeci postulat izb dotyczył zapewnienia odpowiedniego prawa do wstępu na teren prywatnych gruntów w celu wykonania prac konserwacyjnych – w przypadku braku zgody właściciela danego gruntu. W tym przypadku resort infrastruktury zwraca uwagę na konstytucyjną ochronę prawa własności. Zatem ewentualne zmiany legislacyjne wymagałyby zachowania zasad proporcjonalności ingerencji w prawo własności. W konsekwencji wymagałyby szczegółowego, trzyetapowego „testu” dla nowych przepisów.

Grunty dla spółek pod bazy? MRiRW: ustawa nie przewiduje

Wcześniej samorząd rolniczy zwrócił się ws. spółek wodnych do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW). Wnioskował o umożliwienie nieodpłatnego przekazywania lub preferencyjnego udostępniania gruntów z państwowego zasobu na cele związane z budową baz dla spółek wodnych.

W odpowiedzi ministerstwo wskazało na Ustawę o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Bo ustanawia ona zamknięty katalog podmiotów, na rzecz których można nieodpłatnie przekazywać nieruchomości rolne z państwowego zasobu. Ustawodawca nie wpisał do niego spółek wodnych. W obowiązującym stanie prawnym nie ma zatem podstawy prawnej przekazywania im ziemi pod bazy. Natomiast zmiany przepisów nie są planowane. Zwłaszcza że tak jak pozostałe osoby prawne, spółki mają możliwość pozyskiwania ziemi na zasadach ogólnych, tj. odpłatnie.

Spółki wodne – dofinansowanie z KPO wykluczone

Ponadto izby zgłosiły postulat uruchomienia programu umożliwiającego częściowy zwrot kosztów poniesionych na budowę baz dla spółek wodnych z zapleczem biurowym. Zgodnie z ich koncepcją, finansowanie miałoby pochodzić z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).

Także w tym zakresie MRiRW odpowiedziało „nie”. Bo – jak uzasadniło – nie ma zgodności tego rodzaju przedsięwzięć z zakresem i celami inwestycji przewidzianych w KPO. Zaś środki z KPO mają charakter celowy, uzgodniony z Komisją Europejską. Dodatkowo trzeba je zakontraktować, wydać i rozliczyć w określonym czasie. Ogólny termin na to upływa już 31 sierpnia 2026 r.

Podsumowując, resorty infrastruktury i rolnictwa odpowiedziały na postulaty środowiska rolniczego ws. funkcjonowania spółek wodnych. Generalnie jednak ukazały głównie bariery dla potencjalnych zmian. Przy tym dyskusja o funkcjonowaniu tych spółek i wsparciu dla nich wydaje się nieunikniona. Bo gospodarowanie wodą jest i będzie dla rolnictwa kluczowym wyzwaniem.

Źródło: KRIR

Przeczytaj również: Susza w kukurydzy. Raport nie pozostawia wątpliwości.