Antybiotyki w hodowli. Ile nieprawidłowości w próbkach?

Resort rolnictwa odniósł się do poselskiego wystąpienia dotyczącego zwierząt w gospodarstwach i pochodzącej z nich żywności. Chodzi konkretnie o antybiotyki w hodowli. Jaka jest skala nieprawidłowości w próbkach pobieranych do badań?

Jakość żywności to temat, który coraz częściej porusza się na forum publicznym. A jednym z dyskutowanych aspektów są antybiotyki w hodowli zwierząt, z których następnie żywność jest pozyskiwana.

Nadużywanie antybiotyków u zwierząt?

W zgłoszonej przez posłanki Magdalenę Łośko i Katarzynę Matusik-Lipiec (Koalicja Obywatelska) interpelacji podniosły one właśnie ten temat. Zwracały uwagę na „dane wskazujące na wyjątkowo wysokie zużycie antybiotyków w hodowli zwierząt w Polsce”.

Z danych podanych w interpelacji wynika, że 2021 r. pokazują, że w Polsce sprzedano ponad 775 ton weterynaryjnych środków przeciwdrobnoustrojowych przeznaczonych dla zwierząt gospodarskich. „Trzeba przyznać, że nie jest to chwilowy wzrost, lecz raczej utrzymująca się tendencja, która nie została powstrzymana, mimo coraz większej świadomości na temat zagrożeń oraz wcześniejszych zapowiedzi ograniczeń” – czytamy w interpelacji.

Jak w niej dodano, problem nadużywania antybiotyków w hodowli ma bezpośredni wpływ na zjawisko lekooporności. A ta przekłada się na ryzyko dla zdrowia konsumentów. Ponadto posłanki zaznaczyły, że szczególnie niepokojące są informacje o stosowaniu w hodowli antybiotyków uznawanych za „krytycznie ważne” dla medycyny ludzkiej.

„Eksperci i organizacje społeczne zwracają uwagę, że wysoka konsumpcja antybiotyków jest powiązana z modelem intensywnej hodowli. Zwierzęta trzymane w dużych zagęszczeniach, często w stresujących i nie do końca naturalnych warunkach, są bardziej podatne na choroby” – brzmi dalej wystąpienie.

Według jego autorek, w takich okolicznościach antybiotyki w hodowli stosuje się nie tylko w celu leczenia konkretnego schorzenia. Robi się to też profilaktycznie, co bywa niejako „zastępnikiem” dla odpowiednich warunków bytowych

Antybiotyki w hodowli – inspekcja pobiera próbki

W odpowiedzi na zawarte w interpelacji pytania Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) przekazało m.in. zestawienie zbiorcze wyników „niezgodnych”, wykrytych w Polsce od 2014 do 2024 roku w ramach Krajowych Planów Kontroli Pozostałości Chemicznych, Biologicznych i Leków i Zanieczyszczeń.

Jak ponadto podkreśliło, badania kontrolne pozostałości weterynaryjnych produktów leczniczych, w tym substancji o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, w żywności pochodzenia zwierzęcego prowadzi się są zgodnie z przepisami rozporządzenia unijnego (2017/6251). Co więcej, w państwach członkowskich UE obowiązują jednolite zasady organizowania i prowadzenia badań kontrolnych pozostałości chemicznych. Minimalną liczbę próbek pobieranych od zwierząt i produktów ustala się na podstawie danych dotyczących uboju zwierząt. Bierze się też tu pod uwagę dane o produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego w roku poprzednim.

„Inspekcja Weterynaryjna pobiera próbki do badań od świń, bydła, koni, owiec, drobiu (kur, kurcząt, indyków, kaczek i gęsi), ryb, królików oraz zwierząt łownych, w różnych miejscach wytwarzania żywności, w tym w rzeźniach, zlewniach mleka, fermach oraz obiektach hodowlanych” – wyliczył resort rolnictwa.

Zaledwie  ułamek procenta nieprawidłowości

I zapewnił, że badania te mają na celu weryfikację spełniania wymagań prawa żywnościowego. A ich wyniki odnoszą się do stwierdzenia obecności substancji niedozwolonych lub przekroczenia dopuszczalnych limitów pozostałości.

Co istotne, w 2024 r. stwierdzono zaledwie 0,05 proc. wyników niezgodnych w pobranych do badań próbkach. Dane za rok 2025 r. nie były jeszcze dostępne. Ale można śmiało stwierdzić, że w Polsce nie występuje problem zawartości antybiotyków w mięsie. Tym samym nie można stwierdzić, że antybiotyki w hodowli w Polsce – w kontekście ilości – to temat alarmujący.

Antybiotyki w hodowli – są działania ograniczające

Ministerstwo zaznaczyło przy tym, że antybiotyki uznawane za krytycznie ważne dla medycyny człowieka podlegają szczególnej ochronie na poziomie prawa UE. W obowiązujących w Unii przepisach zostały określone substancje zarezerwowane do leczenia niektórych zakażeń wyłącznie u ludzi. Środków przeciwdrobnoustrojowych (lub ich grup) wymienionych w rozporządzeniu nie można stosować w:

• weterynaryjnych produktach leczniczych;
• paszy leczniczej;
• u zwierząt w produktach leczniczych do stosowania u ludzi.

Do tego na poziomie krajowym organy podejmują działania na rzecz ograniczenia stosowania antybiotyków w produkcji zwierzęcej. To np. monitoring oporności odzwierzęcych czynników chorobotwórczych i bakterii komensalnych na środki przeciwdrobnoustrojowe. MRiRW wskazuje też na program badania wody stosowanej do pojenia zwierząt gospodarskich na obecność pozostałości antybiotyków czy też monitoring na obecność substancji przeciwbakteryjnych w środkach spożywczych pochodzenia zwierzęcego oraz w paszach (obejmujący corocznie ok. 12 000 próbek).

Żywność odzwierzęca w Polsce jest bezpieczna

Podsumowując, badania kontrolne jeśli chodzi o antybiotyki w mięsie z hodowli przeprowadzane są od lat przez organy Inspekcji Weterynaryjnej. Odsetek stwierdzanych wyników „niezgodnych” utrzymuje się na stałym, niskim poziomie. A to pozwala na korzystną ocenę żywności pochodzenia zwierzęcego produkowanej w Polsce.

Co więcej, w tym zakresie wyniki, jakie odnotowuje się w Polsce, nie odbiegają znacząco od tych z innych państw UE. Potwierdzają to także raporty EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności). Wynika z nich, że w państwach członkowskich UE, w tym w Polsce, poziomy pozostałości leków weterynaryjnych i innych substancji występujących u żywych zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego pozostają na niskim poziomie. Zatem antybiotyki używane w polskiej hodowli nie powinny budzić niepotrzebnych niepokojów.

Przeczytaj również: Zużycie antybiotyków u zwierząt – LIR podważa dane z raportu.