Biedronki – sprzymierzeńcy rolnika

Biedronki to jedne z najbardziej rozpoznawalnych i najcenniejszych organizmów pożytecznych występujących w naszych uprawach. Ich obecność w polu, sadzie czy ogrodzie oznacza naturalną ochronę przed mszycami i wieloma innymi szkodnikami. Warto poznać ich biologię i rolę w ekosystemie, aby w pełni wykorzystać ich potencjał.

Biedronki są łatwe do rozpoznania dzięki jaskrawemu ubarwieniu. Najczęściej występują w kolorach czerwonym, żółtym lub pomarańczowym z kontrastowymi czarnymi kropkami. Długość ciała dorosłych owadów waha się od 1 do 18 mm. Zarówno larwy, jak i dorosłe osobniki, w sytuacji zagrożenia wydzielają żółtą hemolimfę o właściwościach odstraszających i trujących dla drapieżników. Na świecie opisano ponad 5 tys. gatunków biedronek, a w Polsce występuje ich około 75. W ostatnich latach coraz częściej spotykana jest również biedronka azjatycka, która pojawiła się w naszym kraju stosunkowo niedawno i szybko się rozprzestrzeniła.

Samice składają jaja pojedynczo lub w złożach liczących od kilku do kilkudziesięciu sztuk, zwykle w pobliżu kolonii mszyc. Jaja mają barwę żółtą lub pomarańczową i osiągają wielkość od 0,4 do 2 mm. Larwy są ruchliwe, ciemno ubarwione, z wyraźnie zaznaczoną głową i trzema parami odnóży. W kolejnych stadiach larwalnych na ich odwłoku pojawiają się barwne brodawki, charakterystyczne dla wielu gatunków.

Cykl rozwojowy

Większość biedronek rozwija jedno lub dwa pokolenia w roku, choć niektóre gatunki, jak biedronka azjatycka, mogą wydać nawet cztery. Zimują dorosłe chrząszcze, które kryją się w ściółce leśnej, pod korą drzew, w suchych liściach, pod kamieniami lub w szczelinach budynków. Część gatunków zimuje zbiorowo, tworząc skupiska liczące nawet kilkadziesiąt tysięcy osobników. Wiosną dorosłe biedronki opuszczają zimowiska. Po kopulacji samice składają jaja w maju i czerwcu. Rozwój jaj trwa zwykle od 5 do 10 dni, zależnie od temperatury. Larwy po wylęgu pozostają przez dobę w miejscu złożenia jaj, często żywiąc się niezapłodnionymi jajami. Okres larwalny trwa około czterech tygodni i obejmuje cztery linienia. Przed przepoczwarczeniem larwa przytwierdza się końcem odwłoka do podłoża. Stadium poczwarki trwa od 1 do 8 tygodni. Dorosłe osobniki żyją nawet do 14 miesięcy.

Przeczytaj więcej: Preparaty poprawiające żyzność gleby

Co zwalczają biedronki?

Biedronki są przede wszystkim drapieżnikami. Zarówno larwy, jak i dorosłe chrząszcze żywią się:

• mszycami,
• pluskwiakami,
• czerwcami,
• roztoczami,
• larwami muchówek,
• młodymi stadami motyli i chrząszczy.

W razie braku pokarmu może wystąpić kanibalizm, co jest naturalnym mechanizmem regulującym populację. Biedronki pobierają również nektar, pyłek oraz spadź, co pozwala im przetrwać okresy niedoboru ofiar. W Polsce najczęściej spotyka się biedronkę siedmiokropkę, dwukropkę, dziesięciokropkę, pięciokropkę oraz wrzeciążkę. W ostatnich latach licznie pojawia się także biedronka azjatycka, szczególnie w miastach.

Znaczenie biedronek w ochronie roślin

Biedronki od wieków wykorzystywane są jako naturalni wrogowie mszyc. Krótko mówiąc, ich rola w biologicznej ochronie roślin jest ogromna. Jedna larwa w ciągu swojego rozwoju może zjeść od 100 do nawet 2000 mszyc, a dorosły chrząszcz potrafi dziennie zlikwidować od 30 do 250 osobników. To sprawia, że biedronki są jednym z najskuteczniejszych sprzymierzeńców rolnika i ogrodnika.

W wielu krajach prowadzi się hodowle biedronek przeznaczonych do wypuszczania w uprawach szklarniowych i ogrodach. W Polsce również można spotkać takie rozwiązania, szczególnie w ochronie roślin ozdobnych i warzyw. Biedronki są stosowane jako uzupełnienie innych metod biologicznych, zwłaszcza w zwalczaniu przędziorków i mączlika szklarniowego.

Jak wspierać biedronki w uprawach?

Aby w pełni wykorzystać potencjał biedronek, ważne jest rozpoznawanie wszystkich ich stadiów rozwojowych. Jednak jaja, larwy i poczwarki bywają mylone ze szkodnikami i niszczone. Kluczowe jest również właściwe podejście do zabiegów chemicznych. Nalot mszyc zwykle następuje wcześniej niż pojawienie się biedronek, dlatego jeśli zabieg insektycydowy jest konieczny, powinien być wykonany jak najwcześniej, zanim pojawią się naturalni wrogowie. Warto więc ograniczać opryski do pasów brzegowych lub stosować środki selektywne, które nie niszczą owadów pożytecznych.