
Uprawnienia do obsługi dronów rolniczych

Rolnicy coraz częściej wykorzystują bezzałogowe statki powietrzne. Wyposażone w kamery multispektralne, czujniki oraz systemy oprysku drony służą do mapowania pól, oceny stanu roślin, szacowania szkód łowieckich oraz aplikacji nawozów i środków ochrony roślin.
Dron rolniczy podlega przepisom dotyczącym ruchu lotniczego. Oznacza to konieczność uzyskania odpowiednich uprawnień przed rozpoczęciem lotów.
Podstawy prawne czyli klasyfikacja dronów w rolnictwie
W prawie unijnym oraz krajowym użytkowanie dronów nie jest dzielone według branży, lecz według ryzyka operacji. Zależy ono głównie od maksymalnej masy startowej drona oraz sposobu jego wykorzystania. W rolnictwie zastosowanie znajdują dwie główne kategorie operacji: kategoria otwarta oraz kategoria szczególna.
Kategoria otwarta dotyczy lotów o niskim ryzyku. Odnosi się wyłącznie do dronów o masie startowej nieprzekraczającej 25 kg, które wykonują loty w zasięgu wzroku pilota i nie zrzucają żadnych materiałów. W rolnictwie kategoria ta obejmuje inspekcję pól, mapowanie oraz ocenę stanu upraw kamerami wizyjnymi lub multispektralnymi. Warunkiem wykonywania takich lotów jest zachowanie bezpiecznej odległości od ludzi i zabudowań. Ponadto, nie wolno przekraczać maksymalnej wysokości 120 m nad poziomem terenu. Kategoria ta dzieli się na subkategorie A1, A2 i A3. Określają one dopuszczalną odległość od osób postronnych w zależności od masy drona.
Kategoria szczególna dotyczy lotów o średnim ryzyku, które wykraczają poza zasady otwartej. Obejmuje ona większość dronów rolniczych przeznaczonych do prac technicznych. Do tej kategorii kwalifikują się operacje z wykorzystaniem dronów o masie startowej powyżej 25 kg. Ponadto zaliczają się tu loty połączone z aplikacją nawozów lub środków ochrony roślin, a także ruch poza zasięgiem wzroku pilota. Wykonywanie operacji w kategorii szczególnej wymaga uzyskania uprawnień na podstawie scenariuszy standardowych. Można też uzyskać indywidualne zezwolenie wydane przez Urząd Lotnictwa Cywilnego.
Wymagane uprawnienia w Kategorii Szczególnej
Ze względu na masę oraz charakter pracy drony opryskowe i rozsiewające wymagają od operatora i pilota uzyskania uprawnień do lotów w kategorii szczególnej. Osoba wykonująca takie operacje musi przejść proces szkolenia teoretycznego i praktycznego. Powinna także uzyskać potwierdzenie kompetencji pilota.

Podstawowym trybem wykonywania operacji o średnim ryzyku są europejskie scenariusze standardowe. W przypadku wykonywania lotów w zasięgu wzroku pilota (VLOS) w zaludnionym obszarze stosuje się scenariusz STS-01. Dla lotów poza zasięgiem wzroku (BVLOS) z udziałem obserwatorów wykorzystuje się scenariusz STS-02. W scenariuszach europejskich wymagane jest używanie dronów posiadających odpowiednią klasę (C5 dla STS-01 oraz C6 dla STS-02). Szkolenie teoretyczne obejmuje prawo lotnicze, bezpieczeństwo lotów, meteorologię oraz procedury operacyjne. Szkolenie praktyczne odbywa się w zatwierdzonym podmiocie szkoleniowym i kończy się egzaminem państwowym. Każda osoba lub podmiot wykonujący operacje dronami w rolnictwie musi zarejestrować się jako operator w systemie Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Rejestracja generuje unikalny numer operatora, którym należy fizycznie oznakować każdy używany dron. Pilot przed przystąpieniem do lotów musi posiadać profil w systemie i przypisane do niego odpowiednie certyfikaty kompetencji.
Wymagane uprawnienia dla dronów opryskowych
Wykorzystanie bezzałogowych statków powietrznych do aplikacji środków ochrony roślin wiąże się z koniecznością spełnienia rygorystycznych wymogów. Zgodnie z ustawą o ochronie roślin oraz prawem unijnym, wykonywanie zabiegów chemicznych z powietrza podlega ścisłym ograniczeniom. W Polsce opryski z powietrza są zakazane, a wyjątki od tej reguły wymagają uzyskania zgody WIORiN. Operator musi złożyć odpowiedni wniosek do lokalnego inspektoratu przed rozpoczęciem prac, wykazując brak zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz środowiska.
Osoba odpowiedzialna za aplikację środków chemicznych musi posiadać kwalifikacje rolnicze potwierdzone ukończeniem specjalistycznego szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin. Samo urządzenie rolnicze przeznaczone do oprysków musi spełniać wymagania techniczne oraz przejść badania sprawności technicznej opryskiwaczy. Dodatkowo podczas wykonywania zabiegów należy ściśle przestrzegać wyznaczonych stref buforowych od wód powierzchniowych, dróg publicznych, terenów mieszkalnych oraz pasiek pszczelarskich. Należy też uwzględniać warunki meteorologiczne, w szczególności prędkość i kierunek wiatru, aby zapobiec znoszeniu cieczy roboczej poza obszar docelowy.
Obowiązki formalne i procedury przed każdym lotem w gospodarstwie
Legalne wykonywanie lotów dronem rolniczym wymaga od pilota dopełnienia procedur operacyjnych przed każdym uruchomieniem sprzętu. Podstawowym obowiązkiem jest zgłoszenie planowanej operacji w systemie zarządzania ruchem bezzałogowym. Realizuje się to poprzez rejestrację lotu w dedykowanej aplikacji do zgłaszania misji zintegrowanej z Polską Agencją Żeglugi Powietrznej. Przed startem pilot ma obowiązek sprawdzić strukturę przestrzeni powietrznej w miejscu wykonywania prac. Powinien upewnić się, że teren nie znajduje się w strefie kontrolowanej lotniska, strefie wojskowej lub nad obiektem chronionym. Tam obowiązują dodatkowe ograniczenia lub konieczność uzyskania zgody zarządcy danej strefy.
Kolejną kwestią formalną jest posiadanie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC). W przypadku wykorzystywania dronów do celów komercyjnych lub profesjonalnych prac technicznych w gospodarstwie, ubezpieczenie OC operatora jest obowiązkowe i zabezpiecza szkody wyrządzone osobom trzecim na ziemi. Przed przystąpieniem do lotu pilot musi również dokonać kontroli technicznej statku powietrznego oraz sprawdzić stan baterii. Musi także wyznaczyć i zabezpieczyć strefę startu i lądowania przed dostępem osób postronnych. Podczas samych operacji rolniczych pilot odpowiada za stałe monitorowanie parametrów lotu oraz warunków pogodowych. Po zakończeniu prac ma obowiązek archiwizacji dziennika lotów zgodnie z wymogami określonymi w instrukcji operacyjnej dla danego scenariusza.
Podsumowanie
Legalne i bezpieczne wykorzystanie dronów w rolnictwie wymaga pełnego dostosowania się do przepisów lotniczych oraz branżowych. Wybór ścieżki formalnej zależy od masy urządzenia i charakteru wykonywanych prac. Prawidłowe przygotowanie operatora obejmuje rejestrację w systemie Urzędu Lotnictwa Cywilnego, odbycie szkoleń teoretycznych i praktycznych oraz zakup ubezpieczenia OC. W przypadku wykonywania oprysków chemicznych konieczne jest ponadto posiadanie uprawnień i uzyskanie zgody Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Przestrzeganie tych procedur oraz stała weryfikacja przestrzeni powietrznej przed każdym lotem stanowią warunek konieczny do prowadzenia prac. Ponadto MRiRW szykuje reformę przepisów, która uprości formalności związane z etykietami, zmniejszy strefy buforowe i skróci termin zgłaszania zabiegów. Start nowych regulacji zaplanowano na I kwartał 2027 roku.

