Choroby bydła uderzają w produkcję mleka w UE. USDA ostrzega przed kolejnymi stratami

Choroba niebieskiego języka, guzowata choroba skóry bydła oraz wirus Shamonda stanowią coraz większe wyzwanie dla europejskich hodowców krów mlecznych. Według amerykańskiego Departamentu Rolnictwa (USDA) zakażenia mogą powodować spadki mleczności, zaburzenia rozrodu i straty w stadach. Jednocześnie pogarszająca się opłacalność produkcji i malejąca liczba gospodarstw zwiększają presję na unijny sektor mleczarski.

Europejscy hodowcy bydła mlecznego zmagają się z rosnącą liczbą zagrożeń zdrowotnych. Oprócz choroby niebieskiego języka w niektórych krajach występują również guzowata choroba skóry bydła oraz zakażenia wirusem Shamonda.

Z najnowszej analizy amerykańskiego Departamentu Rolnictwa (USDA FAS) wynika, że choroby zakaźne pozostają jednym z czynników ograniczających potencjał produkcyjny europejskich stad.

Co istotne, skutki zakażeń nie zawsze są widoczne od razu. Nawet jeśli krowy przechodzą chorobę łagodnie, mogą przez pewien czas produkować mniej mleka. Dodatkowo zakażenia mogą pogarszać wyniki rozrodu i zwiększać straty zwierząt.

W rezultacie gospodarstwa ponoszą nie tylko koszty leczenia i obsługi chorych krów, ale również straty związane z mniejszą wydajnością i problemami z uzyskaniem kolejnych cieląt.

Choroba niebieskiego języka nadal występuje w Europie

Jednym z najważniejszych zagrożeń pozostaje choroba niebieskiego języka (BT), przenoszona przede wszystkim przez niewielkie owady krwiopijne, nazywane kuczmanami.

W 2023 roku w północnej i zachodniej Europie wykryto serotyp BTV-3, który następnie rozprzestrzenił się na sąsiednie kraje. W 2026 roku sytuacja epidemiologiczna jest jednak zróżnicowana.

Według USDA w Holandii nie wykryto w tym roku zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka. Eksperci wiążą to między innymi z odpornością uzyskaną przez zwierzęta po wcześniejszych zakażeniach i szczepieniach.

Znacznie mniej przypadków niż w poprzednich dwóch latach odnotowano również w Niemczech. Natomiast we Francji liczba ognisk wywołanych serotypem BTV-8 wyraźnie spadła, ale serotyp BTV-3 nadal się rozprzestrzenia.

Zakażenia są szczególnie niebezpieczne dla stad, ponieważ mogą powodować przejściowe spadki produkcji mleka, gorączkę, kulawizny i problemy z rozrodem. Nie każda zakażona krowa wykazuje jednak wyraźne objawy kliniczne.

Guzowata choroba skóry bydła zagrożeniem dla stad mlecznych

USDA zwraca również uwagę na guzowatą chorobę skóry bydła (LSD). Wirus tej choroby został wykryty w Unii Europejskiej w 2025 roku. Pierwsze ogniska pojawiły się we Włoszech, a następnie zakażenia stwierdzono we Francji i Hiszpanii.

W 2026 roku sytuacja w poszczególnych krajach pozostawała zróżnicowana. We Francji nie odnotowano nowych ognisk od 2 stycznia 2026 roku. Z kolei w Hiszpanii i we Włoszech potwierdzano zakażenia również w bieżącym roku.

Służby weterynaryjne prowadziły działania ograniczające rozprzestrzenianie się wirusa, w tym kampanie szczepień oraz kontrole przemieszczania zwierząt.

Guzowata choroba skóry bydła może powodować gorączkę, charakterystyczne guzki na skórze, obrzęki i pogorszenie ogólnego stanu zdrowia zwierząt. U krów mlecznych zakażenie może prowadzić do obniżenia wydajności, a w cięższych przypadkach również do problemów z rozrodem.

Wystąpienie ogniska oznacza ponadto konsekwencje dla całego gospodarstwa, wynikające z obowiązujących środków zwalczania choroby.

Wirus Shamonda rozprzestrzenia się we Francji

Kolejnym zagrożeniem opisanym przez USDA jest wirus Shamonda. W 2026 roku potwierdzono jego występowanie w wielu regionach Francji. Do 20 sierpnia zakażenia wykryto w 16 departamentach.

Wirus występował również w Hiszpanii, gdzie stwierdzono zakażenia u bydła między innymi w prowincjach Kordoba, Toledo, Ávila i Madryt. Przypadki potwierdzono także w Niemczech, przede wszystkim w Badenii-Wirtembergii.

Shamonda należy do wirusów przenoszonych przez kuczmany. Zakażenie może występować u bydła w różnym wieku, również u zwierząt przeznaczonych do rozrodu. Szczególny niepokój budzi możliwy wpływ wirusa na przebieg ciąży. USDA wskazuje, że zakażenia mogą wiązać się z poronieniami oraz innymi zaburzeniami rozrodu.

Jednocześnie dokładna skala występowania wirusa w stadach mlecznych pozostaje nieznana, ponieważ zakażenia Shamonda nie podlegają obowiązkowemu zgłaszaniu. Dlatego dostępne dane nie pozwalają jeszcze określić, jak duże straty produkcyjne wywołuje ten wirus w całej Unii Europejskiej.

Ile mleka wyprodukuje Unia Europejska w 2026 roku?

Mimo problemów zdrowotnych produkcja mleka w UE nie spada we wszystkich krajach. Według najnowszych szacunków USDA dostawy mleka krowiego do zakładów mleczarskich w 2026 roku mają osiągnąć około 149,5 mln ton, czyli o 1,5% więcej niż w 2025 roku.

W pierwszym półroczu 2026 roku dostawy wzrosły o 3,5% w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku. Na poprawę wyników wpłynęły między innymi korzystna jakość pasz, stabilne wcześniej koszty żywienia oraz inwestycje w automatyzację gospodarstw.

Jednak USDA przewiduje, że w kolejnych miesiącach tempo wzrostu dostaw będzie słabło. Przyczyną są nie tylko choroby zakaźne, lecz także spadające ceny mleka, rosnące koszty energii i nawozów oraz problemy z dostępnością pasz.

Oznacza to, że choroby bydła ograniczają potencjał produkcyjny europejskich stad, ale nie są równoznaczne ze spadkiem całkowitych dostaw mleka w 2026 roku.

Mniej krów mlecznych i coraz większa presja na gospodarstwa

USDA prognozuje, że na początku 2027 roku pogłowie krów mlecznych w Unii Europejskiej zmniejszy się do około 18,8 mln sztuk. Byłby to spadek o 1% w porównaniu z początkiem 2026 roku.

Analitycy wskazują, że coraz więcej mniejszych gospodarstw rezygnuje z produkcji mleka. Hodowcy mierzą się z pogarszającą się rentownością, wymaganiami środowiskowymi oraz brakiem następców gotowych przejąć gospodarstwa.

Dodatkowym problemem są choroby zakaźne, które mogą pogarszać wyniki produkcyjne i rozrodcze stad. W rezultacie rośnie znaczenie dużych, wyspecjalizowanych gospodarstw, które inwestują w wydajność, technologię i organizację produkcji.

Jednocześnie w europejskim sektorze mleczarskim postępuje konsolidacja przedsiębiorstw przetwórczych. W czerwcu 2026 roku połączyły się spółdzielnie Arla Foods i DMK, natomiast na początku roku zakończono połączenie FrieslandCampina z belgijską Milcobel.

Co zagrożenia zdrowotne oznaczają dla polskich hodowców?

Rozprzestrzenianie się chorób bydła w Europie ma znaczenie również dla polskich gospodarstw mlecznych. Przede wszystkim pokazuje, jak ważne są regularna obserwacja zwierząt, nadzór weterynaryjny i przestrzeganie zasad bioasekuracji.

Hodowcy powinni zwracać szczególną uwagę na nagłe spadki wydajności mlecznej, gorączkę, zmiany skórne i zaburzenia rozrodu.

W przypadku chorób przenoszonych przez kuczmany istotne znaczenie ma również ograniczanie kontaktu zwierząt z owadami oraz stosowanie szczepień tam, gdzie są dostępne, zalecane i zgodne z obowiązującymi przepisami.

Jednak sam spadek mleczności nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby. Podobne objawy mogą towarzyszyć wielu schorzeniom i problemom żywieniowym. Dlatego niepokojące zmiany w stadzie wymagają konsultacji z lekarzem weterynarii.

Choroby zakaźne są jednym z czynników osłabiających europejską produkcję mleka, ale największym wyzwaniem pozostaje ich łączny wpływ z rosnącymi kosztami i malejącą liczbą krów. Według USDA w 2027 roku unijny sektor mleczarski może odnotować spadek produkcji, którego nie zrekompensuje dalszy wzrost wydajności pojedynczych zwierząt.

Przeczytaj również: Cztery nowe ogniska choroby niebieskiego języka w Polsce. GIW potwierdza zakażenia bydła