Wypalenie zawodowe rolników. Dotyka ich „syndrom Boryny”

Skutki wypalenia zawodowego rolników mogą mieć charakter nie tylko zdrowotny, lecz także społeczny. Spada ich wydolność fizyczna i psychiczna. Przez to wzrasta ryzyko chorób zawodowych oraz wypadków przy pracy – ostrzega Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS).

Kasa podjęła temat wypalenia zawodowego w swoim serwisie prewencyjnym. Wskazała, że według definicji WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) to zasadniczo syndrom wynikający z przewlekłego stresu w miejscu pracy. Co więcej, wypalenie zawodowe zostało ujęte w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych jako czynnik mający wpływ na stan zdrowia. Nie jest co prawda klasyfikowane jako stan chorobowy. Ale należy traktować je jako poważne zjawisko, mające wpływ na stan psychofizyczny człowieka. 

Jak wskazuje KRUS, zwykle główną przyczyną wypalenia zawodowego (w tym rolników) jest zbyt długa i ciężka praca. Jednak kompleksowy raport na temat stresu psychospołecznego w miejscu pracy opublikowany przez WHO zawiera spójne dowody na to, że „wysokie wymagania zawodowe, niska kontrola oraz brak równowagi pomiędzy wysiłkiem a nagrodą są czynnikami ryzyka dla problemów ze zdrowiem psychicznym i fizycznym”.

Presja ekonomiczna, izolacja społeczna i brak odpoczynku

Według KRUS, w przypadku rolników czynnikami przyczyniającymi się do zagrożenia psychospołecznego są m.in.:

• Presja ekonomiczna – niestabilność cen płodów rolnych, wysokie koszty produkcji.
• Czynniki pogodowe i klimatyczne – susze, gradobicia, nawalne deszcze i inne gwałtowane zjawiska. Przynoszą one poważne straty i utrudniają planowanie prac polowych.
• Izolacja społeczna – samotna praca na wsi, ograniczone kontakty z osobami spoza branży.
• Niepewność przyszłości – pandemia, wojna na Ukrainie, niska opłacalność produkcji. Dodatkowo wysokie ceny ziemi, brak rynków zbytu i chętnych do pracy w gospodarstwach.
• Wielozadaniowość – samodzielne decydowanie o wszystkich aspektach organizacyjnych związanych z prowadzeniem gospodarstwa. Do tego wykonywanie zadań na kilku stanowiskach naraz.
• Brak odpoczynku – konieczność ciągłej obecności w gospodarstwie (zwłaszcza w hodowlanym), brak wolnego czasu i urlopów.

Wypalenie zawodowe rolników – doświadczają „syndromu Boryny”

„Kolejnym z powodów, dla których rolnicy mogą doświadczać wypalenia zawodowego, jest zjawisko znane jako syndrom Boryny. Starsi rolnicy, oddając gospodarstwo swoim następcom, często boją się o dalsze losy swojego majątku. I ograniczają młodszym pokoleniom samodzielność w podejmowaniu decyzji” – wyjaśnia KRUS.

Jak przekonuje, starszym rolnikom czasem bardzo trudno oddać władzę w gospodarstwie. Mimo przekazania ziemi, nadal chcą być aktywnymi rolnikami. W rezultacie taka sytuacja może przytłaczać następcę i powodować niechęć do dalszego prowadzenia gospodarstwa.

Dotkliwe skutki zdrowotne i społeczne wypalenia zawodowego rolników

Rolniczy ubezpieczyciel przestrzega, że przewlekły stres zawodowy u rolnika negatywnie wpływa zarówno na jego zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. Zaś przejawami tego mogą być m.in.:

• objawy fizyczne – chroniczne zmęczenie, bóle mięśni (np. kręgosłupa), zaburzenia snu i apetytu;
• objawy psychicznie – obniżony nastrój, apatia, lęki oraz problemy z koncentracją. Przy tym rolnik dotknięty wypaleniem może odczuwać spadek motywacji do pracy i życia codziennego. W konsekwencji może to prowadzić do konfliktów rodzinnych oraz izolacji społecznej (np. unikanie kontaktów z bliskimi).

„Reasumując, skutki wypalenia zawodowego mogą mieć charakter nie tylko zdrowotny, lecz także społeczny. Spada wydolność fizyczna i psychiczna rolnika, przez co wzrasta ryzyko chorób zawodowych oraz wypadków przy pracy” – zwraca uwagę KRUS. 

Profilaktyka kluczem do zapobiegania wypaleniu zawodowego rolników

Jak dodaje, w obliczu problemu jakim jest wypalenie zawodowe wśród rolników, istotne jest wdrażanie działań profilaktycznych. Bo odpowiednio wczesna reakcja i zapobieganie przeciążeniu fizycznemu i psychicznemu mogą poprawić jakość życia rolników. Jednocześnie mogą przyczynić się do stabilności gospodarstwa i jego prawidłowego funkcjonowania.

O jakich elementach na styku życia i pracy nie mogą zatem zapominać rolnicy?  

• Odpoczynek na równi z pracą. Co prawda w pracy rolnika nie jest łatwo oddzielić pracę od życia prywatnego. Bo miejsce zamieszkania rolniczej rodziny jest najczęściej również miejscem jej pracy. Ale warto planować dzień i określić ramy czasowe pracy w gospodarstwie rolnym. Regularny odpoczynek i sen wpływają na redukcję stresu. 
• Utrzymywanie dobrych relacji i kontaktów społecznych i rodzinnych. Chodzi o to, że pozwala to na uzyskanie wsparcia w trudnych sytuacjach.
• Aktywność fizyczna i rozwijanie swoich pasji i talentów. Robienie rzeczy przynoszących satysfakcję i przyjemność może poprawiać stan psychofizyczny. Zaś zalet ruchu nie sposób wymienić.

 „Dobrostan Rolnika” – KRUS prowadzi specjalną kampanię  

Podsumowując, jeżeli pracuje ci się wyjątkowo ciężko, jeśli towarzyszy temu również przewlekłe zmęczenie, poczucie smutku, pogorszenie jakości snu, spadek wydajności w pracy, a nawet regularne ataki paniki, być może są to symptomy wypalenia zawodowego, jakie dotyka także rolników.

KRUS – jak sama podkreśla – dostrzega tego typu problemy współczesnego świata. Dlatego w 2025 roku zainaugurowała kampanię prewencyjną „Dobrostan Rolnika”. Jej celem jest popularyzowanie wśród rolników wiedzy o zdrowiu oraz promowanie profilaktyki zdrowotnej. W ramach kampanii podejmowanych jest szereg działań edukacyjnych i profilaktycznych na rzecz poprawy stanu zdrowia rolników, ograniczenia niepożądanych zdarzeń podczas pracy w rolnictwie, a także zapobiegania właśnie m.in. wypaleniu zawodowemu.

Przeczytaj również: Rozwój gospodarstw rolnych – co mu sprzyja, a co ogranicza?

Źródło: KRUS