ETO: Nowa WPR z niepewnym wsparciem dla rolników

Skomplikowane mechanizmy planowania oraz bardziej złożona struktura prawna nowej Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) mogą doprowadzić do niepewności co do wsparcia dla rolników – ostrzega Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO). I wskazuje na mniejszą przewidywalność finansowania oraz udostępniania środków, jaką oznacza nowa WPR.

ETO, będący zewnętrznym kontrolerem Unii Europejskiej, sformułował i właśnie opublikował ważną opinię. Dotyczy projektowanych przepisów, które będą regulować kwestie związane z rolnictwem i produkcją żywności w UE w latach 2028–2034. Oczywiście wówczas, jeśli zostaną przyjęte. Nowa WPR została oceniono przez ekspertów dla potrzeb m.in. Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej. Zwrócili oni uwagę na kilka zagrożeń wynikających z niepewności i braku jasności co do niektórych rozwiązań.

Brak odrębnego funduszu na potrzeby rolnictwa

ETO przypomina, że w 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła propozycję unijnego budżetu na lata 2028–2034. To wieloletnie ramy finansowe (WRF). Całościowo budżet ma zamykać się kwotą 2 bln euro. Zaś największym elementem WRF byłby Europejski Fundusz, którego budżet ma wynosić około 865 mld euro. Natomiast jak wskazuje ETO nowa WPR – o czym pisaliśmy – byłaby jedną z polityk finansowanych ze środków tego nowego funduszu. Przy czym działoby się to w oparciu o plany krajowe.

„Oznacza to, że po raz pierwszy od ustanowienia WPR w 1962 r., nie istniałby odrębny fundusz na potrzeby rolnictwa” – zauważa ETO.

Jednocześnie przypomina, że KE dąży także do zniesienia dwóch dotychczasowych filarów wsparcia w ramach WPR. Pierwszy z nich obejmował wsparcie stricte na rzecz rolników i sektora rolno-spożywczego, a drugi – rozwój obszarów wiejskich.

Nowa WPR – ETO o niepewności wsparcia dla rolników

Europejscy kontrolerzy stwierdzili, że skomplikowane mechanizmy planowania i przyjmowania planów, w połączeniu z bardziej złożoną strukturą prawną nowej WPR, mogą doprowadzić do niepewności, która zmniejszy przewidywalność finansowania z perspektywy beneficjentów. Ponadto grozi to opóźnieniem udostępniania środków finansowych. W konsekwencji zaś może wręcz zniweczyć spodziewane uproszczenie przepisów.

Na etapie uzgodnień zapadła istotna decyzja. Otóż niektóre przepisy zawarte w projekcie rozporządzenia w sprawie Europejskiego Funduszu mają trafić do innego rozporządzenia. Do tego, gdzie określana jest nowa WPR. Natomiast zdaniem kontrolerów rozporządzeniem w sprawie WPR powinno zostać objętych jeszcze więcej przepisów. Bo zapewniłoby to całościowe podejście do wspólnej polityki rolnej.

Nie wiadomo, jakich kwot można się spodziewać

Kolejna niepewność może wynikać z terminów. Bowiem łączna kwota finansowania z WPR będzie znana dopiero po przyjęciu planów krajowych w ramach Europejskiego Funduszu. Według ETO, dla odbiorców środków finansowych – przede wszystkim rolników – rozwiązania w nowej WPR oznaczają kłopoty. Chodzi o to, że nie będą prawdopodobnie w stanie oszacować na etapie planowania, jakiej kwoty finansowania mogą się spodziewać.

„Wyzwaniem może być ponadto porównywanie wydatków w ramach wspólnej polityki rolnej na podstawie obecnych WRF z potencjalnym przydziałem środków finansowych na podstawie kolejnych WRF” – zaznacza europejski Trybunał.

Dodatkowo wskazuje też następne źródło niepewności, jakie może tworzyć nowa WPR. To brak jasności co do tego, które interwencje w ramach WPR miałyby opierać się na konkretnych produktach, a które na tzw. kamieniach milowych i wartościach docelowych (czyli miałyby dodatkowe obciążenia). W konsekwencji w poszczególnych państwach UE mogą w tym zakresie powstawać niespójne przepisy.

ETO: Nowa WPR musi zapewniać godziwe zarobki rolników

W swoich wnioskach ETO stwierdza, iż trudno jest przedstawić realistyczne szacunki co do tego, jaki wpływ mogłyby mieć koncepcje KE na wysokość finansowania przydzielanego poszczególnym krajom. Ponadto przekonuje, że większa elastyczność zapewniona państwom UE nie powinna osłabiać dążenia do realizacji wspólnych celów nowej WPR. A chodzi tu o godziwe dochody rolników, bezpieczeństwo żywnościowe, jak też troskę o środowisko i działania na rzecz klimatu.

„W przeciwnym razie elastyczność ta mogłaby poskutkować powstaniem nierównych warunków działania dla rolników i negatywnie wpłynąć na uczciwą konkurencję oraz funkcjonowanie rynku wewnętrznego” – podsumowuje Trybunał.

Źródło: ETO

Przeczytaj również: Eurostat: wydajność pracy w rolnictwie unijnym wzrosła. Polska wśród liderów.