Przędziorek chmielowiec opanowuje plantacje buraka

Pierwsze krajowe doniesienia o żerowaniu przędziorka chmielowca na buraku cukrowym pochodzą sprzed dziesięciu lat. Wtedy zasiedlone plantacje można było policzyć na palcach jednej ręki. Obecnie problem z roztoczami występuje w całym kraju, a to w jakiej skali, pozostaje głównie kwestią pogody w sezonie wegetacyjnym.

 

Przędziorek zimuje na polach uprawnych oraz w ich sąsiedztwie – na miedzach, nieużytkach, przydrożnej roślinności. Potrafi przetrwać niekorzystne warunki (do -30°C) w resztkach pożniwnych i to nie tylko buraka cukrowego. 

 

Zagrożenie wzrasta

 

Oprócz buraka przędziorek intensywnie żeruje również na odmianach pastewnych i cukrowych kukurydzy, a ich zasiedlaniu sprzyja cecha „stay green”, dzięki której rośliny dłużej utrzymują zieloność. Z monitoringu Terenowej Stacji Doświadczalnej IOR – PIB w Rzeszowie wynika, że w latach ubiegłych na Podkarpaciu lokalnie każda roślina kukurydzy nosiła znamiona żerowania przędziorków. 

 

Spektrum pokarmowe szkodnika jest niebywale szerokie. Obejmuje ponad 300 gatunków, należących do różnych grup systematycznych, dziko rosnących i uprawianych np. pod osłonami, skąd może się przemieszczać na okoliczne pola. Ponadto przędziorek wydaje kilka pokoleń w sezonie i ma wyjątkowo duży potencjał rozrodczy, który sprawia, że rozwój jednej generacji może prowadzić nawet do 100- krotnego wzrostu liczebności populacji! 

 

Przędziorkom sprzyjają susze oraz upały, które w ostatnich latach były u nas standardem. W średniej dobowej temperaturze powietrza wynoszącej 28°C rozwój jednego pokolenia trwa ok. tygodnia. Właśnie dlatego największą liczebność roztoczy notuje się w miesiącach letnich – lipcu i sierpniu. 

 

Niepozorny wróg

 

Roztocze są niewielkie – około 0,5 mm, widoczne gołym okiem, ale plantatorzy buraka często mają problemy z ich dostrzeżeniem. Większość osobników (poza pomarańczowymi, zimującymi samicami pojawiającymi się pod koniec lata) ma niekontrastującą z ulistnieniem, zielonkawą barwę. 

 

Najlepiej więc obserwować je przy pomocy szkła powiększającego. Szkodniki występują i żerują na dolnej stronie blaszek liściowych. Lustracje plantacji należy rozpocząć już w czerwcu, w pierwszej kolejności przeglądając liście najstarszych okółków, z roślin rosnących w pasie brzegowym. 

 

Szkody wyrządzają tzw. formy ruchome, czyli larwy i osobniki dojrzałe. Wysysają zawartość z tkanek zielonych. Komórki pozbawione chlorofilu i plazmy wypełniają się powietrzem, co sprawia, że na powierzchni blaszki liściowej pojawiają się jasne, małe punkty, które z czasem zajmują coraz większą powierzchnię. 

 

Marmurkowatość zazwyczaj utożsamiana jest z deficytem magnezu lub manganu, jednak nie w odżywieniu roślin tkwi problem. Z biegiem czasu przebarwienia rozety roślin buraka postępują. Tkanka żółknie, pojawiają się punktowe nekrozy, które zlewając się ze sobą powodują usychanie liści uszkodzonych najsilniej. W tym momencie rośliny uruchamiają proces regeneracji i odbudowują rozetę kosztem gromadzenia cukru (mechanizm podobny, jak w przypadku chwościka). 

 

Takie zjawisko skutkuje spadkiem polaryzacji korzeni co najmniej o 2% i obniża istotnie opłacalność uprawy, ponieważ ostatecznie plantatorzy otrzymują wynagrodzenie za dostarczony „cukier”, a nie za samą masę korzeni. Przy splocie kilku niekorzystnych okoliczności – wczesnym zbiorze, silnym uszkodzeniu liści, niesprzyjających warunkach do gromadzenia cukru (chłodno, deszczowo, odbudowa rozety) może okazać się, że polaryzacja będzie stosunkowo niska, a zysk niewspółmierny do zakładanego. 

 

Trzymać się zaleceń

 

Wszystkie stadia ruchome przędziorka są zdolne do wytwarzania oprzędu, który znajduje się na dolnej stronie blaszki liściowej, czyli w miejscu przebywania i żerowania szkodnika. Jego podstawową funkcją jest ochrona roztoczy przed przesuszeniem i wrogami naturalnymi.

 

Stanowi także barierę utrudniającą działanie akarycydów, których asortyment do stosowania w buraku jest bardzo ograniczony. Zarejestrowany jest tylko jeden preparat – Ortus 05 SC, który zwalcza tylko formy ruchome przędziorka, nie zwalcza jaj. Działa kontaktowo i aby był w pełni skuteczny musi bezpośrednio zetknąć się z ciałem szkodnika, co w praktyce nie jest takie proste i to nie tylko ze względu na „ochronną pajęczynkę”. 

 

Rośliny buraka, mimo iż siane w szerokiej rozstawie rzędów, w pewnym momencie zaczynają tworzyć gęstwinę. Liście nachodzą na siebie, powstaje zwarty „parasol”, który utrudnia penetrację łanu i dokładne pokrycie cieczą roboczą dolnej strony liści buraka, a tylko to jest warunkiem uzyskania zadowalających rezultatów. Efektywność zwalczania zależy więc w dużej mierze od technicznej strony wykonania zabiegu. Dlatego zgodnie z zaleceniami producenta akarycydu, aby zadziałał skutecznie, nie należy obniżać zarówno dawki wody (400 l/ha), jak i preparatu (1,5-1,8 l/ha). 

 

Środek można stosować z dodatkiem adiuwanta, najlepiej z wykorzystaniem eżektorowych rozpylaczy dwustrumieniowych pod zwiększonym ciśnieniem np. 6 barów. Producent zaleca preparat wyłącznie do jednokrotnego zastosowania w sezonie, co jest elementem strategii minimalizującej ryzyko wykształcania odporności.

 

Co oprócz chemii?

 

Jeden zabieg wykonany akarycydem może nie być wystarczający, aby skutecznie ograniczyć zagrożenie. Przędziorek jest gatunkiem inwazyjnym i w sprzyjających okolicznościach potrafi błyskawicznie skolonizować rośliny w stopniu, który jest trudny do opanowania. 

 

Uzupełnieniem metody chemicznej mogą być środki bazujące na olejach lub polimerach silikonowych. Po rozcieńczeniu w wodzie i wykonaniu oprysku, związki te bardzo szybko i dokładnie rozmywają się na roślinie i na żerujących osobnikach. Silnie przylegając do powierzchni ciał uniemożliwiają oddychanie, utrudniają poruszanie się i wylęganie larw. 

 

Ich niewątpliwą zaletą jest brak okresu karencji, gdyż nie zawierają żadnych substancji czynnych pestycydów. Tym samym nie powodują selekcji ras odpornych, co w przypadku tego szkodnika jest niezwykle istotne. Metoda z wykorzystaniem polimerów okazała się skuteczna w eliminowaniu drobnych szkodników (np. mszyc, przędziorków i miseczników) w wielu uprawach sadowniczych, szklarniowych oraz w zbożach. 

 

Była testowana z bardzo dobrymi efektami pojedynczo oraz jako element mieszanin z akarycydami i insektycydami. Nie testowano jej w uprawie buraka cukrowego, można jednak zakładać, że skuteczność będzie zbliżona, pod warunkiem starannego pokrycia dolnej strony blaszek liściowych.

 

Bardzo dobre rezultaty w ograniczaniu liczebności przędziorka daje również deszczowanie, które zmienia mikroklimat w łanie na niekorzystny dla szkodnika. Jednak ze względu na wysokie koszty i często brak odpowiedniej infrastruktury, niewielu plantatorów może sobie na taki zabieg pozwolić. Problemem staje się tutaj także coraz większy niedobór wody.