mgr inż. Joanna Szarzyńska COBORU w Słupi Wielkiej | redakcja@agropolska.pl
Copy LinkXFacebookShare

Jęczmień ozimy odporny na stres suszy

jęczmień ozimy, kłosy, rośliny
Coraz więcej rolników interesuje się uprawą jęczmienia ozimego, ale popełnia podstawowe błędy. Foto_Arkadiusz_Artyszak
Wybór odpowiedniej odmiany do uprawy to ważna decyzja. Każdy kto chce w pełni wykorzystać walory jęczmienia ozimego i uzyskać wysoki plon, powinien najpierw przeprowadzić wnikliwą analizę odmian oferowanych na rynku i poznać ich właściwości. Na co należy zwrócić szczególną uwagę? 
 
Jęczmień ozimy jest zbożem o wszechstronnym zastosowaniu. Jego ziarno wykorzystywane jest głównie na cele paszowe, zarówno do sporządzania mieszanek treściwych bezpośrednio w gospodarstwach, jak i w przemyśle paszowym. Drugim ważnym kierunkiem użytkowania jęczmienia jest jego wykorzystanie w przemyśle spożywczym, w postaci płatków, kiełków zbożowych oraz do produkcji kasz. W niewielkim stopniu jęczmień ozimy wykorzystywany jest również jako surowiec w browarnictwie. 
 
Siejemy go coraz więcej
 
Istotną zaletą jęczmienia ozimego jest jego wczesność i odporność na wiosenne susze, które stały się ostatnio w Polsce bardzo dokuczliwe. Mankamentem jęczmienia jest mała odporność na wymarzanie, cecha ta jednak pomału schodzi na drugi plan, bo zimy mamy wyjątkowo łagodne. Być może to właśnie z tych powodów, w ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania uprawą jęczmienia ozimego w naszym kraju. 
 
W 2019 r. powierzchnia jego uprawy wyniosła blisko 225 tys. ha. (wg GUS) i była o ponad 20 tys. ha większa niż w roku poprzednim. Największy udział w strukturze zasiewów ma w województwach: opolskim, lubuskim, dolnośląskim i wielkopolskim, najmniejszy w województwach: podlaskim, warmińsko–mazurskim i mazowieckim.
 
Odmiany pod kontrolą
 
W Polsce badaniem i rejestracją odmian roślin uprawnych zajmuje się Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU). Każdego roku w doświadczeniach badane są nowe odmiany i najlepsze spośród nich wpisuje się do krajowego rejestru odmian (KR). Dodatkowo już po zarejestrowaniu, wybrane odmiany badane są dalej w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO). Badania te umożliwiają sprawdzenie aktualnej wartości odmian wpisanych zarówno do krajowego rejestru, jak i wspólnotowego katalogu odmian roślin rolniczych (CCA). 
 
Doświadczenia porejestrowe z jęczmieniem ozimym prowadzone są na dwóch poziomach agrotechniki – przeciętnym i wysokim. Ten drugi wyróżnia się zwiększonym nawożeniem azotowym o 40 kg/ha w stosunku do przeciętnego poziomu, stosowaniem dolistnych preparatów wieloskładnikowych oraz ochroną przed wyleganiem i chorobami. W ramach badań porejestrowych odmiany jęczmienia ozimego testowane są w 46 punktach doświadczalnych rozlokowanych na terenie całego kraju. 
 
Dzięki tym badaniom uzyskuje się średnie wyniki plonowania odmian dla kraju, a także poszczególnych regionów, co pokazuje ich przydatność do uprawy w konkretnych warunkach klimatyczno – glebowych i pomaga rolnikom wybierać te najbardziej odpowiednie dla ich gospodarstw. 
 
Najwięcej jest wielorzędowych
 
Aktualnie w KR roślin rolniczych wpisane są 32 odmiany jęczmienia ozimego – wszystkie typu pastewnego. Dominują formy wielorzędowe (26), dwurzędowych jest tylko sześć. Wśród zarejestrowanych wciąż bardzo duży udział mają odmiany zagraniczne, tylko 4 pochodzą z polskiej hodowli. Na początku 2020 r. do KR wpisano dwie nowe odmiany jęczmienia ozimego – wielorzędową pastewną KWS Morris i dwurzędową pastewną Lautetia. 
 
Najczęściej do uprawy wybierany jest jęczmień wielorzędowy, przynoszący z reguły większe plony. Postęp hodowlany sprawił, że sporym zainteresowaniem cieszy się również typ dwurzędowy, głównie ze względu na większe i bardziej wyrównane ziarno. 
 
W pewnym sensie „rewolucję” w tym układzie zrobiła nowa odmiana dwurzędowa Lautetia. Dorównuje ona plennością najlepszym odmianom wielorzędowym, a w 2019 r. była najlepsza. Odmiana ta jest też zdecydowanym liderem w grupie odmian dwurzędowych. 
 
Ważne cechy
 
Jęczmień ozimy osiąga znacznie wyższe plony niż jego forma jara, zwłaszcza w sprzyjających warunkach pogodowych. Wybierając odmiany do uprawy, należy przede wszystkim wziąć pod uwagę ich potencjał plonowania. Różnice pomiędzy odmianami są bardzo duże. W ostatnim trzyleciu różnica pomiędzy najlepiej i najsłabiej plonującymi odmianami jęczmienia ozimego wyniosła średnio prawie 15 dt/ha (tabela 1), a to na pewno przekłada się na wynik finansowy gospodarstwa. 
 
Choć w 2018 r. plony odmian wzorcowych jęczmienia ozimego były niższe niż w 2017 r., to rok 2019 pokazał, że średni plon jęczmienia już tylko nieznacznie odbiegał od wyników sprzed suszy (81,3 dt/ha na przeciętnym poziomie agrotechniki i 93,4 dt/ha na poziomie wysokim). 
 
Jest to dowód, na to, że jęczmień świetnie poradził sobie w warunkach stresowych, bo u innych gatunków odnotowano wyraźną zniżkę plonów. Najwyższe plony w 2019 r. uzyskały odmiany zarejestrowane w ostatnich latach: Lautetia, Jakubus, Melia SU Jule i Mirabelle. 
 
O powodzeniu uprawy jęczmienia decyduje także odporność na choroby. Wpływ na zdrowotność mają nie tylko warunki zewnętrzne, zwłaszcza pogoda i środowisko, ale jest to cecha w dużym stopniu warunkowana genetycznie. Do uprawy należy wybierać odmiany o możliwe wysokiej odporności na większość chorób. 
 
Ważną cechą jest również odporność na wyleganie, co wynika z delikatnej budowy źdźbła. Rośliny szczególnie mocno narażone są na wyleganie przy wysokim poziomie nawożenia azotowego. Warto zwrócić uwagę na tę cechę i wybierać odmiany o sprawdzonej odporności na wyleganie i bardziej sztywnej słomie. 
 
Na pewno warto zwracać uwagę na zimotrwałość odmian. Jest to gatunek bardzo wrażliwy na niskie temperatury, zwłaszcza przy braku okrywy śnieżnej. I choć ostatnie lata przyzwyczaiły rolników do bardzo łagodnych zim, nigdy nie wiadomo kiedy pogoda może nas zaskoczyć. 
 
Zalecane dla rejonów
 
Przeprowadzając wnikliwą analizę oferowanych odmian należy uwzględnić rejon, w którym odmiana będzie zasiana oraz warunki glebowo-klimatyczne. W tym celu warto zapoznać się z „Listą zalecanych do uprawy odmian na obszarze województw” – LOZ (tabela 2), która powstaje co roku na podstawie wyników badań PDO. Opracowywana jest przez ekspertów we współpracy z Samorządami Wojewódzkimi, Izbami Rolniczymi oraz innymi podmiotami zainteresowanymi wdrażaniem postępu biologicznego w rolnictwie. 
 
Na LOZ znajdują się odmiany, które uzyskały najlepsze wyniki plonowania w danym województwie. Warto zwrócić na to uwagę, bo w skrajnych przypadkach różnice plonowania dla jednej odmiany w różnych rejonach mogą sięgać nawet kilku ton. W aktualnym sezonie odmiany, które zaleca się do uprawy w największej liczbie województw to: wielorzędowe – Jakubus, KWS Kosmos, Kaylin i dwurzędowe – Zita, Quadriga i Zenek. 
 
W bieżącym roku najmniej, bo tylko po trzy odmiany zalecane są do uprawy w województwach podlaskim i pomorskim, a najwięcej – osiem odmian w województwie śląskim. 
 
 

Tab. 1. Ważniejsze cechy rolniczo – użytkowe odmian jęczmienia ozimego w latach 2017 – 2019 (wg COBORU)

Odmiany

Rok rejestracji

Zimotrwałość

Plon ziarna a1

Plon ziarna a2

Wyleganie

Mączniak prawdziwy

Plamistość siatkowa

Rdza jęczmienia

Rynchosporioza

Ciemnobrunatna plamistość

Gęstość ziarna w stanie zsypnym

Zawartość białka

Dojrzałość pełna

Masa 1000 ziaren

Wyrównanie ziarna

Wysokość roślin

 

 

 

skala 9o

dt/ha

 

skala 9o

(% s.m.)

dni

g

%

cm

 

Wielorzędowe

 

Arenia

2016

5

77,3

91,7

4

4

5

3

5

5

4

11,4

180

45,2

93

91

 

Holmes

2011

4,5

77,5

91,0

5

5

5

4

3

5

4

11,5

181

45,1

93

90

 

Impala

2018

5,5

80,7

93,2

5

6

5

6

5

5

5

11,2

181

44,9

92

102

 

Jakubus

2017

5

83,7

97,7

7

5

5

5

5

6

5

11,7

181

47,2

96

93

 

Kaylin

2016

5

79,4

92,6

6

5

6

6

6

6

6

12,0

182

48,0

93

100

 

KWS Astaire

2017

4,5

78,6

95,5

4

5

5

4

5

5

5

11,6

181

48,6

94

97

 

KWS Flamming

2019

5

81,4

93,8

5

6

5

6

5

4

5

11,9

180

45,5

93

97

 

KWS Higgins

2017

4,5

79,3

94,6

4

4

5

4

5

5

6

11,5

181

48,0

95

100

 

KWS Kosmos

2015

5

80,0

93,6

5

4

5

4

5

5

5

11,4

181

46,3

96

96

 

KWS Meridian

2011

5

78,2

90,9

4

4

4

5

5

5

5

11,7

181

47,2

95

97

 

KWS Morris

2020

4,5

82,0

94,2

5

5

5

7

5

5

4

11,5

181

45,2

94

98

 

Melia

2019

5,5

82,5

96,7

5

5

5

6

5

5

5

11,9

180

49,7

96

108

 

Mirabelle

2018

5

80,4

93,3

6

4

4

5

5

5

6

11,2

180

49,7

95

102

 

Nele

2016

4,5

77,0

91,6

5

5

5

4

5

5

6

11,6

181

50,0

96

98

 

Quadriga

2015

5

77,8

92,9

5

5

5

5

5

5

5

11,4

181

47,4

94

103

 

SU Elma

2014

5

76,8

88,8

6

5

5

6

5

5

4

11,4

181

46,6

95

96

 

SU Jule

2018

5

78,8

94,2

6

3

5

5

4

5

6

11,1

180

51,6

96

102

 

Titus

2012

5

78,2

91,2

6

5

5

6

4

5

6

11,7

181

49,2

95

108

 

Yukon

2018

5,5

79,1

92,4

5

6

4

5

5

5

5

11,6

181

45,6

94

98

 

Zenek

2013

5,5

80,1

91,0

5

6

4

6

5

4

4

11,3

180

44,4

92

95

 

Dwurzędowe 

Dwurzędowe

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dwurzędowe

 

Dwurzędowe

Brosza

2015

4,5

68,6

79,1

5

6

6

5

6

6

7

11,7

182

47,5

94

96

 

Lautetia

2020

4,5

82,4

95,4

4

6

5

6

5

5

4

11,5

180

50,0

96

87

 

SU Lautine

2019

5

78,9

90,8

5

6

5

6

5

5

6

11,7

181

49,5

95

91

 

SU Vireni

2014

5

75,7

87,2

7

5

4

5

5

5

6

11,8

181

53,4

96

92

 

Zita

2017

5

80,7

90,1

5

6

5

5

5

5

5

11,7

180

53,2

96

92

 

Plon ziarna: a1 – przeciętny poziom agrotechniki (bez ochrony)

  a2 – wysoki poziom agrotechniki (zwiększone o 40 kg/ha nawożenie azotowe, dolistne preparaty wieloskładnikowe, ochrona przed wyleganiem i chorobami)

skala 9o stopniowa – wyższe oceny oznaczają korzystniejszą ocenę, większą odporność na choroby i mniejsze wyleganie

 

Tab. 2. JĘCZMIEŃ OZIMY. Listy odmian zalecanych do uprawy na obszarze województw na rok 2020 (wg COBORU)

Lp.

Odmiana

Dolnośląskie

Kujawsko-Pomorskie

Lubelskie

Lubuskie

Łódzkie

Małopolskie

Mazowieckie

Opolskie

Podkarpackie

Podlaskie

Pomorskie

Śląskie

Świętokrzyskie

Warmińsko-Mazurskie

Wielkopolskie

Zachodnio- pomorskie

RAZEM

  1.  

Jakubus

2020

2020

 

2020

2019

 

2020

2020

2020

 

2019

2020

 

2020

2019

2020

12

  1.  

KWS Kosmos

2019

2018

2018

2017

2018

2018

2017

2016

2018

 

2018

2017

 

 

 

2017

12

  1.  

Kaylin

 

2019

2019

2019

 

 

2019

 

 

2019

 

2018

 

 

2019

 

7

  1.  

Zita (2-rz)

 

 

 

2020

2020

2020

 

2020

 

 

 

2019

 

2020

2020

 

7

  1.  

Quadriga

 

2019

2018

 

 

2018

 

 

2018

2019

 

 

 

2019

 

 

6

  1.  

Zenek

 

 

2016

2018

 

 

 

2017

2017

 

 

 

 

2016

2017

 

6

  1.  

KWS Higgins

 

 

 

2020

 

2020

 

 

 

 

 

2019

 

 

2020

2020

5

  1.  

KWS Astaire

2020

 

 

 

2019

 

 

 

2020

 

 

 

 

 

 

2020

4

  1.  

Titus

 

 

2015

 

 

 

2015

2013

 

2015

 

 

 

 

 

 

4

  1.  

Antonellaw

2014

 

 

 

 

 

2014

 

 

 

2014

 

 

 

 

 

3

  1.  

SU Jule

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2020 R

 

 

 

 

1

  1.  

SU Vireni (2-rz)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2016

 

 

 

 

1

  1.  

Yukon

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2020 R

 

 

 

 

1

Razem

4

4

5

6

4

4

5

5

5

3

3

8

 

4

5

4

 

(2-rz) – odmiana dwurzędowa; 2020R – odmiana wstępnie rekomendowana na podstawie wyników PDO z roku zbioru 2019;CCA – odmiana niezarejestrowana w Polsce, znajdująca się we Wspólnotowym Katalogu Odmian Roślin Rolniczych; w – odmiana skreślona z Krajowego rejestru w 2019 r.

 

  •     Artykuł ukazał się w miesięczniku "Przedsiębiorca Rolny" nr 7-2020 – ZAPRENUMERUJ

 

 

Zobacz nas w Google News

Tagi

Więcej z tej kategorii

degradacja gleby, gleba
Uprawa

Degradacja gleby jako czynnik ograniczający produktywność

biedronki
Uprawa

Biedronki – sprzymierzeńcy rolnika

uprawa szparagów
Uprawa

Uprawa szparagów nabiera znaczenia

flufenacet, zboża
Uprawa

Flufenacet wycofany. To ostatni sezon

Najczęściej czytane

Aktualności

Policjanci odzyskali skradziony ciągnik. Dwie osoby staną przed sądem

Hodowla

Choroba niebieskiego języka. Aż 28 nowych ognisk!