prof. dr hab. Piotr Domański | redakcja@agropolska.pl
Copy LinkXFacebookShare

Nawożenie TUZ

trawa, łąka
fot. autor
Niezbilansowanie podstawowych składników pokarmowych w glebie oraz złe dawkowanie nawozów prowadzą do spadku produkcji biomasy na trwałych użytkach zielonych o 40-60%. 
 
W runi łąk i pastwisk dość powszechnie występują znaczne niedobory fosforu, natomiast w mniejszym stopniu wapnia i potasu. Ale najbardziej kłopotliwym składnikiem nawozowym jest azot. Trudno ustalić jego aktualną zawartość jednocześnie w glebie i w roślinach.
 
Azot w zgodzie z prawem
 
W Polsce od 2018 r. obowiązują regulacje prawne dotyczące sporządzania planów nawożenia azotem i stosowania maksymalnych dawek tego składnika, dostępnego ze wszystkich możliwych źródeł (azot mineralny gleby, nawozy naturalne i mineralne).
 
W jednym sezonie wegetacyjnym na użytki zielone można wprowadzić następujące maksymalne ilości azotu (w kg /ha):
– grunty w użytkowaniu kośno-pastwiskowym – 160,
– łąki jednokośne – 60,
– łąki dwukośne – 120,
– łąki trzykośne – 160,
– łąki czterokośne – 220.
 
W nawożeniu użytków zielonych czynnikami determinującymi dawki azotu są: sposób użytkowania, poziom plonowania, zawartość białka surowego, udział motylkowatych drobnonasiennych w runi, zawartość próchnicy w glebie oraz nawożenie organiczne zastosowane w poprzednim roku. 
 
A zatem w bilansowaniu azotu w runi trwałych użytków zielonych (TUZ) w danym roku należy uwzględnić: 
– wydajność (plonowanie) użytku zielonego,
– minus uzupełnienie azotu z zasobów gleby (humus),
– minus azot związany przez rośliny bobowate drobnonasienne,
– minus 10% całkowitego N z nawożenia organicznego w poprzednim roku.
 
Dostosowując się do „Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami…” niezbędne jest wykonanie obliczeń dawki całorocznej na podstawie danych w tabelach 1, 2 i 3.
 
Decydującym czynnikiem w dawkowaniu azotu jest poziom plonowania łąki. Najlepiej to określić na podstawie średnich plonów z trzech lat. Dokładne określenie plonu sprawia trudności, ale wskazówką jest pomiar wysokości runi, przy założeniu, że 1 cm wzrostu traw powyżej przyjętej wysokości koszenia (6-7cm) to około 1 dt s.m./ha.
 

Przykład realnego nawożenia łąki dającej rocznie 80 dt/ha, na glebie o zawartości 10 proc. humusu, udziale 8 proc. motylkowatych w runi, nawiezionej 20 m3 gnojowicy bydlęcej:

Łąka 3-kośna                      roczna dawka graniczna azotu (kg/ha)

80 dt s.m./ha, 15% białka og.          –      80 * 15 :6,25 = 192

8-15% humusu w glebie                    –                 minus 30

5-10% motylkowatych w runi            –                 minus 20

20 m3 nawożenia gnojowicą (o zawartości

3,6 kg N/ m3) w poprzedzającym roku     –           minus 7

Realna dawka N wymagana po ww. redukcjach = 135

Kluczowym zabiegiem jest nawożenie wiosną pod zbiór pierwszego pokosu. W okresie przyrastania plonu pierwszego odrostu wiosną zalecane dawki azotu, niezależnie od sposobu użytkowania, powinny być największe (tab. 4). Precyzyjne obliczenie dawek azotu może być obarczone błędem, tym bardziej że uwalnianie, czyli mineralizacja azotu w glebie oraz jego pobranie przez rośliny zależy w dużym stopniu od przebiegu pogody.

 
Ustalenie odpowiedniej dawki azotu pod drugi odrost zależy od wielkości plonu pierwszego pokosu. Przykładowo, jeżeli w pierwszym pokosie zebrano 20 dt/ha suchej masy, stosując przy tym 80 kg N/ha, to dawka po pierwszym pokosie powinna przy spodziewanym plonie drugiego pokosu 20 dt/ha wynosić 20 kg/ha (tab. 5). 
 
Przy wydajności 30 dt/ha i tej samej dawce azotu w pierwszym pokosie, dawka pod drugi pokos przy oczekiwanym plonie 15 dt/ha powinna wynosić 42 kg/ha, a przy plonie 25 dt/ha – 67 kg N/ha. Dawki azotu wiosną i po zbiorze pierwszego pokosu należy monitorować, aby nie przekroczyć sumarycznej dawki rocznej, podanej w uregulowaniach prawnych.
 
Potasem nie można przedobrzyć
 
Przy niskiej zasobności gleb na wielokośnych łąkach roczne dawki potasu wynoszą 100-140 kg K2O/ha, a na pastwiskach 60-90 kg K2O/ha. Wyższego nawożenia wymagają gleby torfowe. Ostrożnie należy podchodzić do nawożenia użytków zielonych gnojowicą lub gnojówką, gdyż zawierają one dużo potasu. Wylewając na łąki dawki (30-40 m3/ha/rok), zaleca się dzielenie ich na dwie lub trzy części. 
 
Pierwszą dawkę płynnego nawozu najlepiej stosować wiosną na początku kwietnia, następną na przełomie maja i czerwca (czyli po pierwszym pokosie) i ostatnią po drugim pokosie. Warto pamiętać, że stosując maksymalne dawki nierozcieńczonych płynnych nawozów naturalnych można w pełni pokryć zapotrzebowanie łąki 3-kośnej.
 
W przypadku dawki powyżej 80 kg K2O/ha stosuje się podział na co najmniej dwie części. Połowę wprowadza się wiosną z nawozami fosforowymi, a drugą część po zbiorze pierwszego pokosu na łąkach oraz po drugim wypasie na pastwiskach. Dopuszczalne jest rozsiewanie 2/3 dawki całkowitej wczesną wiosną tuż przed ruszeniem wegetacji i 1/3 po pierwszym pokosie.
 
Dawki nawozów potasowych na pastwiska powinny być mniejsze od zalecanych na łąki kośne, ponieważ w odchodach zwierząt po wypasie w skali całego roku pozostaje 40-60 kg K2O/ha. Na pastwiska całoroczną dawkę potasu warto podzielić na co najmniej 3 części i stosować łącznie z azotem, przy czym jednorazowo nie należy przekraczać 60 kg K2O/ha.
 
Forma nawozu nie wpływa na pobieranie potasu przez rośliny. W obecności potasu zwiększa się udział w runi: kostrzewy łąkowej, kupkówki pospolitej, tymotki łąkowej i mietlicy białawej. Jednak nadmiar lub jednostronne stosowanie potasu w nawożeniu może pogorszyć skład botaniczny runi i spowodować pojawienie się w dużej liczby mniej wartościowych gatunków ziół potasolubnych, głównie z rodziny selerowatych oraz pokrzywy zwyczajnej i krwawnika pospolitego.
 
Fosfor z wyprzedzeniem
 
Nawożenie fosforem wpływa istotnie na zwiększenie plonowania TUZ. Na podstawie wyniku analizy zasobności gleb w ten składnik oraz liczby zbiorów ustala się rodzaj nawozu i konieczną dawkę (tab. 6). 
 
Pierwszy okres wzmożonego zapotrzebowania na fosfor przypada na początku wegetacji, gdy rośliny rozbudowują system korzeniowy. Na łąkach zaleca się stosować fosfor systematycznie, jesienią od 1/2 do 3/4, a wiosną od 1/4 do 1/2 całorocznej dawki. Wiosną zalecany jest fosforan amonowy, który zawiera dodatkowo azot „startowy”, chociaż superfosfat jest znacznie tańszy. Pastwiska należy zasilić fosforem także po trzecim wypasie, zmniejszając odpowiednio dawkę składnika wiosną i jesienią. 
 
W celu szybszego i zwiększonego pobierania fosforu przez rośliny ważne jest równomierne rozsianie nawozów. Większa dawka fosforu wskazana jest w przypadku intensywnego nawożenia azotem. Nie nawozi się użytków na glebach zasobnych w wiwianit (minerał z grupy fosforanów).
 

Tabela 1. Roczne zapotrzebowanie runi na azot w zależności od średniego plonu i ilości białka*

Liczba pokosów w roku

Plon netto suchej masy

(dt /ha)

Zawartość białka ogólnego

(% s.m.)

Zapotrze-bowanie runi na azot

(kg/ha)

Sposób wyliczania górnej granicy zapotrzebowania na azot (realna dawka)

1

40

8,6

55

W zależności od liczby pokosów wymagana dawka azotu w kg N/ha obliczana jest jako wynik pomnożenia plonu suchej masy (dt /ha) i zawartości białka ogólnego (% w s.m.) podzielony przez współczynnik 6,25.

(np. dla czterech pokosów: 90×17:6,25=245)

2

55

11,4

100

3

80

15,0

190

4

90

17,0

245

5

110

17,5

310

6

120

18,2

350

*na podstawie o materiałów Rheinland Pfalz, DLR Rheinhessen-Nahe-Hunsrück (DE, 2017)

 

Tabela 2. Redukcja rocznej dawki azotu w zależności od jego zapasów gruntowych

Zawartość humusu w glebie (%)

Obniżka dawki (kg/ha)

poniżej 8

10

8-15

30

16-30

50

torf wysoki (powyżej 30)

50

torf niski (powyżej 30)

80

 

Tabela 3. Redukcja rocznej dawki azotu w zależności od udziału roślin motylkowatych w runi

Udział w runi (%)

Obniżka dawki (kg/ha)

5-10

20

11-20

40

powyżej 20

60

 

Tabela 4. Zalecane dawki azotu na TUZ wiosną na glebach mineralnych w zależności od potencjalnego plonu biomasy

Rodzaj trwałego użytku zielonego

(kg N/ha)*

Intensywność użytkowania: mała (do 60 dt s.m./ha)

 

Pastwisko – wypas rotacyjny

50

Łąka 3-kośna

60

Intensywność użytkowania: średnia (100 dt s.m./ha)

 

Pastwisko – wypas rotacyjny

60

Łąka 3-kośna

80

Intensywność użytkowania: duża (powyżej 100 dt s.m./ha)

 

Pastwisko – wypas rotacyjny

60

Łąka 5-kośna

100

* – bez korekty uwzględniającej zawartość Nmin w glebie

 

Tabela 5. Dawkowanie azotu po zbiorze pierwszego pokosu na łąkach w zależności od wydajności i dawki zastosowanej wiosną*

Wydajność/zebrany plon pierwszego pokosu (dt/ha)

15

20

25

30

Dawka azotu zastosowana wiosną (kg/ha)

60

80

100

60

80

100

80

100

80

 

Dawka azotu po zbiorze pierwszego pokosu

 

zakładana wydajność drugiego pokosu 15 dt/ha

15

–

–

27

10

–

20

–

42

zakładana wydajność drugiego pokosu 20 dt/ha

27

10

–

40

20

–

33

13

54

zakładana wydajność drugiego pokosu 25 dt/ha

40

20

–

53

33

13

45

25

67

zakładana wydajność drugiego pokosu 30 dt/ha

62

42

22

74

54

34

67

47

88

                                *opracowanie własne w oparciu o materiały Rheinland Pfalz, DE, 2017

 

Tabela 6. Zalecane dawki nawozów fosforowych na trwałe użytki zielone (P2O5 kg/ha)

Plon suchej masy dt/ha

Liczba zbiorów

Klasa zasobności gleby w fosfor

niska

średnia

wysoka

55-65

2

110-90

90-70

70-35

60-85

3

120-90

100-80

80-40

80-110

4

130-110

110-90

90-45

 

  •   Artykuł ukazał się w miesięczniku "Przedsiębiorca Rolny" nr 1-2021 – ZAPRENUMERUJ

 

Zobacz nas w Google News

Tagi

Więcej z tej kategorii

mercosur
Aktualności

Umowa Mercosur przegłosowana – jakie wsparcie dla rolników?

Aktualności

Protest rolników w Warszawie. „Ważą się losy całej gospodarki”

flufenacet do kiedy
Aktualności

Flufenacet – do kiedy można stosować środki zawierające substancję czynną?

Najczęściej czytane

Aktualności

Policjanci odzyskali skradziony ciągnik. Dwie osoby staną przed sądem

Hodowla

Choroba niebieskiego języka. Aż 28 nowych ognisk!