Zagrożone pryzmy buraków

Jedną ze zmian, które nastąpiły w systemie produkcji cukru z buraka cukrowego było przeniesienie obowiązku przechowywania korzeni z cukrowni na plantatora. Nie wnikając w szczegóły dotyczące prawidłowego formowania pryzm warto wskazać na zagrożenie jakim jest gnicie korzeni, którego wystąpienie może prowadzić do poważnych strat. 

 

Bez względu na panujące w pryzmie warunki, na korzeniach oraz w zanieczyszczającej je glebie bytują różnego rodzaju mikroorganizmy. Dla części z nich buraki stanowią znakomite podłoże do rozwoju, są też sprawcami procesów gnilnych w pryzmie. O ich aktywności decydują warunki pogodowe oraz stan pryzmowanych korzeni. 

 

Główne źródła zgnilizn

 

Podstawowym źródłem zgnilizn są korzenie nadgniłe w okresie wegetacji. W naturalny sposób podlegają one dalszym procesom gnilnym, a przy dłuższym składowaniu infekcja obejmuje także korzenie bezpośrednio do nich przylegające. 

 

Silniejszy rozwój zgnilizn w pryzmach obserwowany jest także na korzeniach źle ogłowionych, uszkodzonych podczas zbioru (zgniecenia, duże rany z powodu obłamania) oraz uszkodzonych przez zwierzęta. 

 

Wzrost temperatury i wysoka wilgotność sprzyjają intensyfikacji procesu gnicia. Także korzenie przemrożone przy następującym po ochłodzeniu wzroście temperatury, poza spadkiem zawartości cukru i jakości jako surowca do przerobu, znacznie łatwiej podlegają zasiedleniu przez organizmy powodujące gnicie. 

 

Wreszcie wszelkie zanieczyszczenia wysypywane z koszy kombajnów na pryzmę stają się pośrednio „stymulatorami” procesów gnilnych. Dotyczy to głównie roślin zachwaszczających pole (przede wszystkim komosa), wraz z którymi na pryzmę dostaje się znaczna ilość gleby. 

 

W efekcie następuje zakłócenie cyrkulacji powietrza, wzrasta temperatura i wilgotność wewnątrz pryzmy. W takiej sytuacji, plantator traci zarówno cukier, jak i ze względu na wysoki procent zanieczyszczeń w dostarczanych do cukrowni burakach, spada ich cena. 

 

Zawleczone z pola

 

W mijającym roku, w większości rejonów uprawy wystąpiła zgnilizna powodowana przez Aphanomyces cochlioides. Z tego powodu na pryzmy trafiła duża liczba korzeni uszkodzonych, często z charakterystycznie zabliźnioną powierzchnią. Jest ona łatwo zasiedlana przez inne grzyby, ponieważ nie stanowi efektywnie działającej bariery dla mikroorganizmów patogenicznych. 

 

W przypadku zgnilizn powodowanych przez Rhizoctonia solani oraz Fusarium oxysporum, rozpoczęty w glebie proces chorobowy nie ulega przerwaniu, a grzyby łatwo „przemieszczają się” na stykające się z nimi korzenie. 

 

Atakują z gleby

 

W glebie znajdują się przetrwalniki wielu gatunków grzybów, które mogą powodować gnicie korzeni. Są to między innymi grzyby z rodzajów: Cladosporium, Botritis, Sclrotinia, Penicillium, Alternaria, Verticillium, Fusarium i Rhizopus. 

 

Większość z nich to typowe saprofity, czyli organizmy odżywiające się martwą materią organiczną. W specyficznych warunkach zachowują się one jak organizmy pasożytnicze, wykorzystując słabość organizmu gospodarza. 

 

Ostatnie trzy z wymienionych powodują choroby korzeni podczas wegetacji buraka. W źle usypanej, zanieczyszczonej i nieprawidłowo okrytej pryzmie panujące w jej wnętrzu warunki sprzyjają aktywności tych organizmów (wzrost temperatury, wysoka wilgotność). 

 

W większości przypadków gnijące korzenie są zasiedlane równocześnie przez kilka z wymienionych powyżej grzybów. Oczywiście, zjawisko gnicia korzeni w pryzmie nabiera znaczenia w momencie, kiedy składowane korzenie planowane są na tzw. późną dostawę, a zbiór musiał nastąpić z dużym wyprzedzeniem tego terminu. 

 

Można im tylko zapobiegać

 

Brak jest metod chemicznego zapobiegania gniciu korzeni na pryzmach. Jedynymi działaniami, poza prawidłowym uformowaniem i okryciem pryzmy, jest prawidłowe przygotowanie pola, jego odchwaszczenie i ochrona buraka w trakcie wegetacji. 

 

Stan pryzmy najlepiej świadczy o plantatorze, ponieważ brak zanieczyszczeń i występowanie w niej zgnilizn są potwierdzeniem pracy włożonej przez plantatora od momentu przygotowania pola do zebrania korzeni i ich przechowania.