dr inż. Przemysław Strążyński, prof. dr hab. Marek Mrówczyński IOR-PIB w Poznaniu | redakcja@agropolska.pl
Copy LinkXFacebookShare

Jak poradzić sobie z chowaczami wiosną?

rzepak ozimy, żółta tablica, pole
Żółte naczynia należy umieszczać na plantacji już na przełomie lutego i marca. Foto_Arkadiusz_Artyszak
Chowacze łodygowe mogą pojawiać się na plantacjach rzepaku już po kilku cieplejszych dniach. O ich nasileniu decydują przede wszystkim warunki pogodowe, więc już od bardzo wczesnej wiosny należy je monitorować za pomocą żółtych naczyń.
 
Chowacze łodygowe zimują w stadium dorosłych chrząszczy w ściółce lub wierzchniej warstwie gleby na polach, na których wcześniej uprawiano rośliny kapustowate lub w ich pobliżu. Są poważnym zagrożeniem, ponieważ mogą być przyczyną spadku plonu nawet powyżej 30 proc. 
 
Zmasowany atak larw
 
Jako pierwszy na plantacjach rzepaku pojawia się chowacz granatek (głównie w rejonach południowych) – już przy wzroście temperatury do około 4°C. Jego larwy żerują wewnątrz pędów i szyjki korzeniowej osłabiając wzrost roślin, a dodatkowo zaatakowane tkanki często są porażane przez sprawców chorób. 
 
Dalszy wzrost temperatur do około 5-7°C to sygnał, że może pojawić się kolejny z chowaczy – brukwiaczek. Jego larwy żerują przez około 40 dni wewnątrz łodyg rzepaku, a typowym objawem ich obecności jest charakterystyczne wygięcie łodygi w kształcie litery „S”. 
 
Zwykle kilka dni po brukwiaczku na plantacje rzepaku nalatuje chowacz czterozębny. Larwy tego gatunku żerują początkowo na liściach wewnątrz nerwów, ale później przemieszczają się do łodyg, w których drążą długie chodniki w kierunku korzenia. 
 
W odróżnieniu od rośliny zaatakowanej przez larwę chowacza brukwiaczka uszkodzona roślina rośnie cały czas prosto, jednak wydrążony chodnik osłabia roślinę w takim stopniu, że często łamie się pod naporem wiatru i deszczu. Szkodnik ten nalatuje na rzepak w ciągu dłuższego czasu i może zasiedlać uprawy nawet krótko przed kwitnieniem, dlatego często jest zwalczany równocześnie ze słodyszkiem rzepakowym. 
 
Uszkodzone przez chowacze łodygi często pękają, a gromadząca się woda ułatwia porażenia przez sprawców chorób, szczególnie suchej zgnilizny kapustnych. Osłabione rośliny są również bardziej podatne na uszkodzenia mrozowe. 
 
Chowacz brukwiaczek i chowacz czterozębny występują powszechnie na terenie kraju, ale aktualnie największe szkody powodują w rejonach zachodnich. Jest jeszcze jeden, mniej znany gatunek chowacza łodygowego – chowacz rzepiczak, który pojawia się na plantacjach rzepaku jesienią, ale podczas łagodnej zimy samice mogą składać jaja aż do marca, a larwy żerować do wiosny. Późną jesienią ubiegłego roku docierały sygnały o masowym wystąpieniu właśnie tego szkodnika u naszych zachodnich sąsiadów.
 
Jak chronić plantację?
 
W okresie wiosennej wegetacji presję chowaczy łodygowych zmniejszają przede wszystkim działania mające na celu ograniczanie zachwaszczenia (szczególnie chwastami kapustowatymi), jak również zbilansowane nawożenie, które zapewni roślinom odpowiednie warunki wzrostu i ułatwi regenerację uszkodzeń. 
 
Decyzja o zabiegu chemicznego zwalczania musi wynikać z rzeczywistego zagrożenia plantacji. Żeby precyzyjnie ustalić odpowiedni moment zwalczania konieczne są systematyczne lustracje uprawy. 
 
W przypadku chowaczy łodygowych najwłaściwszym elementem monitoringu się żółte naczynia – na nich też bazują progi szkodliwości. Dla chowacza brukwiaczka to 10 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni lub 2-4 chrząszcze na 25 roślinach, a dla chowacza czterozębnego 20 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni lub 6 chrząszczy na 25 roślinach. 
 
Naczynia należy umieścić nawet już pod koniec lutego w odległości około 15 m od brzegów uprawy, najlepiej po każdej stronie. Ich zawartość warto kontrolować nawet codziennie, a przynajmniej dwa razy w tygodniu o stałej porze. 
 
Efektywność chemicznego zwalczania szkodników zależy przede wszystkim od właściwego terminu zabiegu i zastosowanego insektycydu. Optymalny termin powinien wyprzedzać moment składania jaj przez samice chowaczy – spóźniony zabieg będzie nieskuteczny.
 
Natomiast po wylęgu larw zwalczanie będzie zdecydowanie trudniejsze, a chowacze mogą je w pewnym stopniu ograniczać jedynie insektycydy działające układowo.
 
Na co zwrócić uwagę?
 
Ze względu na zmienne warunki pogodowe w okresie wiosny, insektycydy należy dobierać pod kątem optymalnych temperatur działania. Przed wykonaniem zabiegu ochrony, temperaturę na plantacji należy mierzyć bezpośrednio przy gruncie. 
 
Sporym problemem, który w ostatnich latach staje się coraz bardziej powszechny, jest wykształcanie odporności na substancje czynne insektycydów przez lokalne populacje szkodników. W niektórych rejonach uprawy rzepaku ta sytuacja dotyczy również chowaczy łodygowych. Z tego względu w integrowanej ochronie zaleca się w miarę możliwości przemienne stosowanie insektycydów różniących się mechanizmem działania, także uwzględniając zakres ochrony w poprzednich sezonach. 
 
Z roku na rok paleta substancji czynnych zmniejsza się, dlatego presja odpornych populacji szkodników z pewnością będzie wzrastać. Po wycofaniu chloropiryfosu, dimetoatu i tiachloprydu „policzone dni” ma beta-cyflutryna, a w perspektywie dwóch lat Komisja Europejska planuje wycofać wszystkie pyretroidy. 
 
Zgodnie z Rozporządzeniem wykonawczym UE nr 2020/892 z dnia 29.06.2020 r. insektycydy zawierające beta-cyflutrynę mogą być stosowane tylko do 20 lipca 2021 r. Dlatego wszystkie zapasy należy zużyć, m.in. właśnie do zwalczania chowaczy łodygowych i innych szkodników rzepaku.
 

Tabela. Insektycydy zarejestrowane do zwalczania chowacza brukwiaczka i chowacza czterozębnego w rzepaku ozimym

Substancja czynna

Nazwa handlowa insektycydu

Dawka (l, kg/ha)

Maksymalna liczba zabiegów w sezonie wegetacyjnym

Optymalna temperatura działania

Chowacz

brukwiaczek

Chowacz

czterozębny

ETERY ARYLO-PROPYLOWE – (według klasyfikacji IRAC grupa 3A)

Etofenproks

Trebon 30 EC

0,2–0,3

0,2–0,3

1

poniżej 20°C

FOSFOROORGANICZNE – IRAC 1B

Fosmet

Boravi 50 WG

1–1,5

1–1,5

1

powyżej 15°C

NEONIKOTYNOIDY – IRAC 4A

Acetamipryd

Acelan 20 SP

0,2–0,25

0,2–0,25

1

szeroki zakres

Aceplan 20 SP

0,2–0,25

0,2–0,25

1

Acetamoc

0,2–0,25

0,2–0,25

1

Carnadine 200 SL

0,15-0,3

0,15-0,3

1

Kestrel 200 SL

0,15–0,3

0,15–0,3

1

Kobe 20 SP

0,2–0,25

0,2–0,25

1

Lanmos 20 SP

0,2–0,25

0,2–0,25

1

Mospilan 20 SP

0,2–0,25

0,2–0,25

1

Sekil 20 SP

0,2–0,25

0,2–0,25

1

OKSADIAZYNY – IRAC 22

Indoksakarb

Avaunt 150 EC

–

0,17

1

5–25°C

Explicit 150 EC

–

0,17

1

PYRETROIDY – IRAC 3A

Alfa-cypermetryna

A-Cyper 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

poniżej 20°C

Alciper 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Alfa Cyper 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Alfacypermetryna 10 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Alfa-Pest 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Alfastop 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Asteria 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Cyper-Fas 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Fastac 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Fastac Active 050 ME

0,15–0,3

–

2

Fiesta 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Proalfacypermetrin

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Rufous 100 EC

0,1–0,12

0,1–0,12

2

Beta-cyflutryna

Alfazot 025 EC

0,25

0,25

2

Bulldock 025 EC

0,25

0,25

2

Pitbull 025 EC

0,25

0,25

2

Tekapo 025 EC

0,25

0,25

2

Cypermetryna

Afi-Max 500 EC

–

0,05

2

Cimex Forte 500 EC

–

0,05

2

Cimex Max 500 EC

–

0,05

2

Cyperkill Max 500 EC

–

0,05

2

Cypermoc

–

0,05

2

Cythrin 500 EC

–

0,05

2

Insektus 500 EC

–

0,05

2

Sorcerer 500 EC

–

0,05

2

Super Cyper 500 EC

–

0,05

2

Superkill 500 EC

–

0,05

2

Superkill Max 500 EC

–

0,05

2

Supersect 500 EC

–

0,05

2

Deltametryna

Decis Mega 50 EW

0,15

0,1

3

DelCaps 050 CS

–

0,08–0,1

1

Delta 50 EW

0,15

–

bd

DeLux 050 CS

–

0,08–0,1

1

Deltakill

0,3

0,3

1

DelTop 050 CS

–

0,08–0,1

1

Demetria 25 EC

0,3

0,3

1

Patriot 100 EC

0,075

0,05

2

Scatto

0,3

0,3

1

Gamma-cyhalotryna

Nexide 60 CS

0,06–0,08

–

1

Rapid 060 CS

0,06–0,08

–

1

Lambda-cyhalotryna

Arkan 050 CS

0,125

0,12

2

Helm-Lambda 100 CS

0,075

–

1

Judo 050 CS

0,125

–

2

Kaiso 050 EG

0,15

0,15

1

Kaiso Sorbie

0,15

–

1

Karate Zeon 050 CS

0,125

–

2

Kidrate

–

0,075

2

Kivano 050 EG

0,15

–

1

Kusti 050 CS

0,125

–

2

LambdaCe 050 CS

0,125

–

2

Minori 050 EC

0,15

0,15

1

Nagomi 025 WG

0,3

0,3

1

Ninja 050 CS

0,125

–

2

Sparrow

–

0,075

2

Sparviero

–

0,075

2

Wojownik 050 CS

0,125

–

2

Tau-fluwalinat

Evure 240 EW

0,2

–

2

Kaliber 240 EW

0,2

–

1

Mavrik Vita 240 EW

0,2

–

2

Rewers 240 EW

0,2

–

2

Zeta-cypermetryna

Alstar 100 EW

0,1

–

1

Ammo Super 100 EW

0,1

–

1

Fury 100 EW

0,1

–

1

Minuet 100 EW

0,1

–

1

Rage 100 EW

0,1

–

1

Titan 100 EW

0,1

–

1

PYRETROIDY + NEONIKOTYNOIDY – IRAC 3A + 4A

Lambda-cyhalotryna + acetamipryd

Inazuma 130 WG

0,16–0,2

0,16–-0,2

1

szeroki zakres

Inpower 130 WG

0,16–0,2

0,16–0,2

1

Nepal 130 WG

0,16–0,2

0,16–0,2

1

 

  •     Artykuł ukazał się w miesięczniku "Przedsiębiorca Rolny" nr 1-2021 – ZAPRENUMERUJ

Zobacz nas w Google News

Tagi

Więcej z tej kategorii

uprawa tytoniu w Polsce
Uprawa

Produkcja tytoniu w Polsce spada

okrywa śnieżna oziminy
Uprawa

Okrywa śnieżna chroni oziminy

zastoiska wodne
Uprawa

Zastoiska wodne na polach – skąd się biorą i dlaczego są groźne?

system korzeniowy
Uprawa

Mikoryza w rolnictwie – naturalny sposób na lepsze plony

Najczęściej czytane

Aktualności

Policjanci odzyskali skradziony ciągnik. Dwie osoby staną przed sądem

Hodowla

Choroba niebieskiego języka. Aż 28 nowych ognisk!