Obsługa przekładni pasowych

Zobacz galerię (7)

Przekładnie z pasami klinowymi znalazły szerokie zastosowanie w maszynach rolniczych. Są one stosunkowo niezawodne oraz mogą przenosić momenty obrotowe o dużej wartości. Dodatkowo charakteryzują się cichą pracą i zabezpieczają cały układ przeniesienia napędu przed przeciążeniem, spełniając funkcję sprzęgła poślizgowego.

Dla zapewnienia bezawaryjnej i poprawnej pracy przekładni oraz długiej żywotności pasa należy przestrzegać kilku zasad, związanych z prawidłową obsługą tego ważnego zespołu maszyny. Dbałość o dobry stan techniczny całej przekładni jest warunkiem poprawnej pracy maszyny, bez przestojów i strat. Szczególnie ważny jest gruntowny przegląd przekładni na początku sezonu agrotechnicznego dla danej maszyny.

Ugięcie 1-1,5 cm

Zachowanie długiej żywotności pasków klinowych, bez narażania się na częstą ich wymianę jest możliwe, przy prawidłowym ich napięciu. Nie mogą być one zbyt mocno, ani zbyt słabo napięte. Zbyt mały naciąg paska klinowego powoduje nadmierny poślizg na kole pasowym, przez co niszczy się powierzchnia paska stykająca się z kołem. Ponadto mały naciąg pasa często jest przyczyną głośnej pracy przekładni oraz spadania pasa z koła. Natomiast zbyt duże napięcie paska powoduje jego pękanie i jest przyczyną nadmiernego obciążenia łożysk w maszynie, co w konsekwencji prowadzi do przyspieszonego ich zużywania się.

Przyjmuje się, że pas jest prawidłowo naciągnięty, jeżeli pod naciskiem palca, w połowie odległości pomiędzy kołami, ugina się na 1-1,5 cm.

W sytuacji, gdy pas jest zabrudzony należy go bezwzględnie oczyścić mieszaniną glicerynowo-spirytusową. Mieszaninę gliceryny i spirytusu sporządza się w stosunku 1:10. Nie powinno się stosować innych środków chemicznych, zwłaszcza silnie reagujących z tworzywami gumowymi, takimi jak detergenty, olej napędowy, smary i rozpuszczalniki, gdyż po pewnym czasie powodują pęcznienie gumy.

Zachowanie gładkości rowków kół pasowych jest jednym z podstawowych warunków, który należy przestrzegać. Wszelkie uszkodzenia w postaci ubytków i pęknięć mogą powodować zmniejszenie trwałości paska. Nadmierne zużywanie się paska, oraz nadmierny jego poślizg powodują zabrudzone powierzchnie kół smarami i olejami. Powierzchni kół pasowych nie powinno się również lakierować, gdyż warstwa farby powoduje zmianę geometrii rowka koła pasowego, zmniejszenie siły tarcia i tym samym wzrost poślizgu. Nigdy nie powinno się używać żadnych substancji zwiększających przyczepność, gdyż powoduje to zmianę przekroju poprzecznego pasa w wyniku oklejania się zastosowanej substancji na kole i pasku. Prowadzi to również do zmniejszenia powierzchni styku koła z powierzchniami bocznymi paska.

Zagłębienie się pasa w rowku koła pasowego powinno być takie, aby stykał się on całą powierzchnią boczną ze ściankami rowka. Bardzo niekorzystny jest kontakt dolnej płaszczyzny paska z „dnem” rowka. Zwiększa się wówczas poślizg paska, następuje jego nadpalanie i pękanie.

Jak odczytać oznaczenie?

Gdy zmuszeni jesteśmy do wymiany paska na nowy, to podstawowymi jego parametrami geometrycznymi, na które trzeba koniecznie zwracać uwagę, są:

– szerokość górna tzw. grubość paska (lo)

– wysokość (ho)

– długość podziałowa paska (Lp).

Każdy pasek posiada oznaczenie liczbowe lub literowo-liczbowe, w którym ukryte są geometryczne wymiary. W maszynach starczego typu można spotkać paski oznaczone według starej nomenklatury np.: 25x20x2240. Oznaczenie to mówi, że grubość (lo) tego paska wynosi 25 mm, wysokość (ho) jest równa 20 mm, a długość podziałowa (Lp) ma wartość 2240 mm. Korzystając z tabeli nr 1 odczytamy, że według nowego oznaczenia będzie to pasek klinowy pojedynczy, wąskoprofilowy o symbolu SPC 2240.

Jeśli posiadamy stary pas klinowy sprawa jest stosunkowo prosta. Można zmierzyć szerokość górną (lo), wysokość (ho) oraz jego długość zewnętrzną (Lz) i długość wewnętrzną (Lw) i na tej podstawie dobrać nowy.

Przykładowo dysponujemy zużytym paskiem klinowym o następujących geometrycznych wymiarach: górna szerokość paska (lo) oscyluje w granicach 15,5 – 16,2 mm (widoczne ubytki materiału), a jego wysokość (ho) wynosi 13 mm. Długość zewnętrzna (Lz) natomiast wynosi 1422 mm, a wewnętrzna (Lw) 1340 mm. Mając takie dane można dobrać pas o najbliższej wymaganej geometrii (tabela nr 1). Dla przykładowych parametrów najodpowiedniejszy będzie pas oznaczony jako SPB 1400. Jego wymiary są następujące: lo =16,3 mm, ho = 13 mm, a tzw. długość podziałowa pasa (Lp) wynosi 1400 mm. Wartość długości podziałowej mieści się między długością zewnętrzną (Lz) i długością wewnętrzną (Lw).

Pomiary kół pasowych

Gorzej, gdy uszkodzony pas zaginął na polu lub kupiliśmy używaną maszynę bez niego. Wówczas musimy zmierzyć parametry kół pasowych, które również są znormalizowane. Za pomocą suwmiarki mierzymy głębokość rowka koła pasowego (g) oraz jego szerokość przy krawędziach (lo).

Rozważmy to na przykładzie. Koła pasowe przekładni mają głębokość rowków (g) 13,8 mm, a szerokość górną (lo) 12,7 mm. Korzystając z tabeli nr 2 możemy stwierdzić, że pasek oznaczony symbolem SPA będzie miał najodpowiedniejszy profil do współpracy z analizowanymi kołami. Jego wysokość (ho) wynosi 10 mm, a szerokość (lo) ma identyczną wartość, jak zmierzona na kole pasowym, tzn. 12,7 mm.

Znając już geometrię paska można przystąpić do obliczenia jego długości podziałowej, korzystając ze wzoru:
Lp = 2a+1,57(D1+d1)+ (D1-d1)2/4a

Jeżeli z przeprowadzonych pomiarów wiadomo, że wstępny rozstaw osi kół pasowych przekładni (a) wynosi 610 mm, średnica koła dużego (D1) ma wartość 240 mm, a koła małego (d1) wynosi 180 mm, po podstawieniu do wzoru otrzymuje się przybliżoną długość paska, która w naszym przypadku wynosi 1881 mm. Korzystając z tabeli nr 1 stwierdzamy, że najlepszym paskiem będzie SPA 1900, o długości podziałowej Lp = 1900 mm.

Korekta naciągu

Po umieszczeniu pasa w rowku należy wyregulować wstępnie naciąg i uruchomić na chwilę maszynę bez jej obciążania. Po jej wyłączeniu ponownie skorygować naciąg. Maksymalne wydłużenie pasa może wynosić do 1,5% jego długości całkowitej. Bardzo często po pierwszej godzinie pracy maszyny pod pełnym obciążeniem pasek rozciąga się nawet na 2/3 tej wartości. Zbyt małe napięcie pasa lub powtarzające się krótkotrwałe przeciążenia przekładni powodują szybkie zużywanie się powierzchni bocznych paska. Powierzchnia boczna pasa klinowego będzie również narażona na nadmierne zużywanie się wówczas, gdy koła pasowe nie będą względem siebie równoległe, z powodu np.: zgięcia wałków, na których są osadzone.

Zerwanie pasa po krótkim okresie pracy może być spowodowane przez naderwanie lub nacięcie go podczas nakładania na koło. W wyniku drgań spowodowanych zbyt małym naprężeniem pasa, jak i braku prostoliniowości w ustawieniu kół, może dochodzić do skręcania się pasów. Skręcanie się paska może być również skutkiem niewłaściwego profilu pasa i rowka koła lub w wyniku przeciążenia napędu.

Na trwałość pasa wpływa również sposób jego przechowywania. Na czas przechowywania powinno się zmniejszyć naciąg pasów, aby ograniczyć niekorzystne ich rozciąganie się. Luźny pasek również nie obciąża niepotrzebnie łożysk. Pasów nie należy przechowywać w pomieszczeniach, gdzie składuje się rozpuszczalniki, paliwo, smary, kwasy i inne środki chemiczne. Należy je chronić również przed bezpośrednim działaniem ciepła i promieni słonecznych.

Paski powinny zwisać swobodnie, zawieszone na przedmiocie, którego średnica jest 10-krotnie większa od ich grubości. Wówczas mamy pewność, że nie będą pękały.