Finanse gospodarstw. Skąd rolnicy czerpią środki na działalność?

Finanse gospodarstw rolnych to obecnie gorący temat. Bo skokowy wzrost kosztów produkcji przy niskich cenach skupu płodów rolnych to prawdziwy cios w budżety rolników. Główny Urząd Statystyczny (GUS) zapytał ich niedawno o to, skąd czerpią pieniądze na działalność.

GUS opublikował właśnie wyniki badania Koniunktury w gospodarstwach rolnych w II półroczu 2025 r. Rolnicy – o czym pisaliśmy – wypowiadali się w jego ramach m.in. o opłacalności produkcji rolnej. Ponadto padły pytania o źródła finansowania i inwestycje.

Środki własne, fundusze unijne, kredyty…

Z dokumentu statystyków wynika, że w II półroczu 2025 r. zdecydowana większość użytkowników gospodarstw rolnych w kraju (95,1 proc.) finansowała swoją działalność przede wszystkim ze środków własnych. Znaczącym wsparciem były także fundusze unijne, z których korzystało 63,7 proc. badanych. Z kolei kredyty były wykorzystywane znacznie rzadziej – skorzystało z nich 9,7 proc. uczestników badania.

Jeśli chodzi o finanse gospodarstw przy uwzględnieniu ich specjalizacji, odsetek tych korzystających ze środków własnych przy prowadzeniu działalności rolniczej wahał się od 95,4 proc. wśród ukierunkowanych na produkcję zwierzęcą do 95,0 proc. w grupie gospodarstw nastawionych na produkcję roślinną.

„Na pomoc unijną najczęściej wskazywali rolnicy prowadzący gospodarstwa wielokierunkowe (65,9 proc.). Natomiast najrzadziej – gospodarstwa ukierunkowane na produkcję zwierzęcą (60,2 proc.)” – wyliczył GUS.

Jak podał, spośród wszystkich źródeł finansowania najrzadziej rolnicy wskazywali kredyty. Z tej formy najczęściej korzystali użytkownicy gospodarstw wielokierunkowych – 12,8 proc. Zaś najrzadziej – rolnicy nastawieni na produkcję roślinną (7,8 proc.).

Finanse gospodarstw – areał ma znaczenie

Biorąc pod uwagę powierzchnię użytków rolnych, najwyższy odsetek użytkowników korzystających ze środków własnych w finansowaniu działalności rolniczej (97,2 proc.) odnotowano w grupie gospodarstw najmniejszych (o powierzchni do 1 ha włącznie).

Na pomoc unijną w zakresie finansów gospodarstw najczęściej wskazywały te o powierzchni od 30 do 50 ha (67,5 proc.). Zaś najwyższy odsetek rolników korzystających z kredytów odnotowano w grupie gospodarstw o powierzchni 100 ha i więcej (32,6 proc.).

Większe wydatki na inwestycje?

„Wśród użytkowników gospodarstw rolnych w Polsce, którzy ponosili wydatki inwestycyjne w drugim półroczu 2025 r., odnotowano przewagę odsetka rolników wskazujących na wzrost wydatków nad tymi, którzy zaobserwowali ich spadek” – przekazał GUS.

W rezultacie saldo odpowiedzi na pytanie o zmiany wielkości inwestycji było dodatnie i wyniosło 41,2. Co więcej, rolnicy, którzy planowali podjęcie inwestycji w I półroczu 2026 r., w zdecydowanej większości przewidywali ich dalszy wzrost.

Ponadto badanie statystyków wykazało, że wśród gospodarstw wydających środki na inwestycje najczęściej ich wzrost sygnalizowały takie o powierzchni od 2 do 5 ha oraz od 50 do 100 ha. Natomiast nieco inaczej wyglądała sytuacja wśród tych gospodarstw, które planowały podjęcie inwestycji w I półroczu 2026 r. Tutaj najczęściej wzrost wydatków przewidywali użytkownicy gospodarstw o powierzchni 1 ha i mniej oraz gospodarstw o powierzchni od 30 do 50 ha.

Finanse gospodarstw – ciosem rosnące koszty

Podsumowując, finanse gospodarstw to temat szeroki i złożony. Z uwagi na specyfikę rolnictwa (w tym rodzaj produkcji w gospodarstwie, areał itd.), zależą one od wielu czynników. Niemniej – jak zaznaczają najczęściej sami rolnicy – podstawowym źródłem dochodów powinny być wpływy ze sprzedaży płodów rolnych. Ale żeby tak było, zapłata musiałby być – określając to najoględniej – uczciwa. Czyli pokrywająca wszystkie koszty produkcji i dająca sensowny zysk. Tymczasem ceny skupu niemal wszystkich produktów z gospodarstw szorują po dnie. A do tego dochodzą kolejne drożejące niebotycznie środki do produkcji rolnej. Ostatnio oczywiście na pierwszy plan pod tym względem wybijają się ceny paliw, nawozów i gazu.

Przeczytaj również: Kredyty inwestycyjne i klęskowe dla rolników – limity rosną.

Źródło: GUS