Choroby zakaźne zwierząt kosztowały Polskę ponad 1,8 mld zł

W 2025 roku choroby zakaźne zwierząt gospodarskich kosztowały Polskę ponad 1,8 mld zł. Państwo przeznaczyło te środki na pomoc i odszkodowania dla rolników. Największe kwoty dotyczyły grypy ptaków, rzekomego pomoru drobiu oraz ASF.

Eksperci podkreślają jednak, że to tylko część rzeczywistych kosztów. Ponieważ oprócz odszkodowań pojawiają się również straty produkcyjne, zerwane kontrakty oraz długie przestoje w gospodarstwach.

Dlatego bioasekuracja przestaje być wyłącznie obowiązkiem formalnym. Coraz częściej decyduje bowiem o bezpieczeństwie ekonomicznym całego sektora produkcji zwierzęcej.

Choroby zakaźne zwierząt. 1,8 mld zł pomocy dla rolników

Eksperci Polskiego Stowarzyszenia Bioasekuracji przeanalizowali dane dotyczące wypłat dla rolników. Z ich wyliczeń wynika, że w 2025 roku łączna wartość pomocy i odszkodowań wypłaconych wskutek występowania chorób zakaźnych zwierząt osiągnęła 1,8 mld zł.

Co więcej, same odszkodowania przekroczyły 1,15 mld zł.

Jednak statystyki nie obejmują kosztów pośrednich. Chodzi m.in. o:

• utracone przychody gospodarstw,
• przestoje produkcyjne,
• zerwane kontrakty handlowe,
• straty w lokalnych gospodarkach.

W efekcie rzeczywisty koszt chorób zakaźnych zwierząt dla gospodarki jest znacznie wyższy.

Dla porównania, w 2024 roku program Dobry Start kosztował budżet państwa ponad 1,1 mld zł. Oznacza to, że same odszkodowania związane z chorobami zwierząt osiągnęły poziom porównywalny z jednym z dużych programów społecznych.

Grypa ptaków wygenerowała największe koszty

Największe wydatki wśród chorób zakaźnych zwierząt dotyczyły ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków (HPAI). W 2025 roku w Polsce zlikwidowano 18,8 mln ptaków.

Natomiast wartość odszkodowań wyniosła 936 mln zł.

Oznacza to, że ponad 80% wszystkich wypłat dotyczyło właśnie tej choroby.

– Skala ta pokazuje wrażliwość sektora drobiarskiego na choroby zakaźne. Produkcja drobiu w Polsce jest w wielu regionach silnie skoncentrowana, dlatego jedno ognisko może zagrozić kolejnym stadom – mówi Karolina Krasicka, prezes Polskiego Stowarzyszenia Bioasekuracji.

Ekspertka zwraca również uwagę na znaczenie eksportu.

– Sektor drobiarski stanowi jeden z filarów polskiego eksportu rolno-spożywczego. Dlatego każde ognisko choroby wpływa również na reputację handlową kraju, a także na ograniczenia eksportowe i napięcia cenowe na rynku – dodaje.

Choroby zakaźne zwierząt. Rzekomy pomór drobiu wrócił po 50 latach

W 2025 roku pojawił się również rzekomy pomór drobiu, który nie występował w Polsce od ponad pół wieku.

W związku z tą chorobą:

• zlikwidowano 9,4 mln ptaków,
• wypłacono 207,6 mln zł odszkodowań.

To pokazuje, że sektor drobiarski pozostaje szczególnie narażony na choroby epizootyczne.

ASF generuje wieloletnie straty

Znacznie mniejsze wypłaty dotyczyły afrykańskiego pomoru świń (ASF).

W 2025 roku:

• odszkodowania trafiły do 30 gospodarstw,
• ich wartość wyniosła 7,1 mln zł,
• zlikwidowano 10 942 świń.

Jednak eksperci podkreślają, że ASF działa zupełnie inaczej niż inne choroby zakaźne zwierząt, zwłaszcza u drobiu. Ponieważ choroba utrzymuje się w Polsce od ponad dekady, generuje długotrwałe straty gospodarcze.

Szacunki branży wskazują, że ASF kosztował polską produkcję trzody chlewnej już około 20 mld zł.

– W przeciwieństwie do chorób drobiu ASF działa jak długotrwały czynnik destabilizujący sektor. Od ponad 12 lat generuje wysokie koszty dla producentów oraz dla budżetu państwa – podkreśla Karolina Krasicka.

Jak działa system odszkodowań

Gdy służby weterynaryjne wykryją chorobę zakaźną zwierząt, powiatowy lekarz weterynarii wydaje decyzję o likwidacji stada.

Rolnik otrzymuje wtedy odszkodowanie z budżetu państwa za:

• zwierzęta poddane ubojowi,
• produkty pochodzenia zwierzęcego,
• pasze i sprzęt przeznaczone do utylizacji.

Wysokość odszkodowania ustala się na podstawie wartości rynkowej zwierząt w dniu decyzji administracyjnej.

Jednak wypłata nie jest automatyczna. Państwo pokrywa koszty likwidacji stada tylko wtedy, gdy hodowca przestrzegał przepisów i zasad bioasekuracji. System opiera się więc na współodpowiedzialności producentów i państwa.

Odszkodowania to tylko część strat

Eksperci podkreślają jednak, że same odszkodowania za wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt nie pokazują pełnej skali problemu.

Rolnicy często przez wiele miesięcy pozostają bez dochodów. Jednocześnie muszą nadal spłacać kredyty, leasingi oraz utrzymywać infrastrukturę gospodarstwa.

Nawet poprawnie wypłacone odszkodowanie nie rekompensuje utraconej marży czy przerw w kontraktach. Dlatego część gospodarstw po epidemii nie wraca już do produkcji.

Choroby zakaźne zwierząt. Bioasekuracja staje się kluczowa dla sektora

Rosnące koszty chorób zakaźnych zwierząt pokazują jednoznacznie, że bioasekuracja ma dziś znaczenie strategiczne.

Ponieważ każde ognisko choroby oznacza:

• straty gospodarstw,
• spadki cen na rynku,
• ograniczenia handlowe,
• wydatki budżetu państwa.

Dlatego skuteczne zabezpieczenia biologiczne ograniczają ryzyko i stabilizują sektor produkcji zwierzęcej.

Nowe przepisy zwiększą odpowiedzialność hodowców

Od marca 2026 roku zacznie obowiązywać nowa ustawa o zdrowiu zwierząt, która dostosowuje polskie prawo do unijnego Animal Health Law (AHL).

Nowe regulacje wprowadzą m.in.:

• wyższe standardy bioasekuracji,
• skuteczniejsze kontrole,
• większą odpowiedzialność producentów.

– Kary za naruszenie zasad bioasekuracji mogą sięgać nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Co więcej, rolnik nie otrzyma odszkodowania, jeśli w ciągu 6 miesięcy od dezynfekcji ponownie pojawi się ognisko choroby zakaźnej zwierząt – podkreśla prezes Polskiego Stowarzyszenia Bioasekuracji.

Ogólnopolski Dzień Bioasekuracji

Temat bioasekuracji będzie jednym z głównych zagadnień I Sympozjum Polskiego Stowarzyszenia Bioasekuracji. Wydarzenie odbędzie się 11 marca 2026 roku w Swarzędzu koło Poznania.

Spotkanie ma połączyć producentów, ekspertów oraz administrację weterynaryjną. Organizatorzy zapowiadają również inaugurację Ogólnopolskiego Dnia Bioasekuracji.

Podsumowując, choroby zakaźne zwierząt kosztowały Polskę w 2025 roku ponad 1,8 mld zł. Największe wydatki dotyczyły grypy ptaków, natomiast ASF nadal generuje wieloletnie straty w sektorze trzody chlewnej. Eksperci podkreślają, że skuteczna bioasekuracja może znacząco ograniczyć zarówno straty rolników, jak i wydatki budżetu państwa.

Przeczytaj również: Tuczniki są droższe w Polsce i UE. Ożywienie na rynku