Rozwój gospodarstw rolnych – co mu sprzyja, a co ogranicza?

Wsparcie unijne na zdecydowany plus. A po przeciwnej stronie niskie ceny płodów rolnych w połączeniu z rosnącymi kosztami produkcji i niepewną sytuacją gospodarczą. Rolnicy wymienili czynniki ograniczające rozwój gospodarstw rolnych oraz te mu sprzyjające.

O opinie w tej kwestii zostali zapytani w ramach cyklicznego badania Głównego Urzędu Statystycznego (GUS). A konkretnie chodziło o badanie „Koniunktury w gospodarstwach rolnych w II półroczu 2025 r.”.

Rozwój gospodarstw rolnych – różnice między „roślinnymi” i „zwierzęcymi”

Według użytkowników gospodarstw rolnych, najważniejszym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi gospodarstw była możliwość korzystania ze wsparcia unijnego. Wskazało ją 63,0 proc. rolników biorących udział w badaniu, tj. o 1,2 p.proc. mniej niż w I półroczu 2025 r.

Natomiast drugim najczęściej wskazywanym czynnikiem były korzystne ceny sprzedawanych produktów rolnych. Wymieniło je 15,8 proc. respondentów (spadek o 4,5 p.proc.). Kolejnym ważnym elementem okazała się dostępność kredytów preferencyjnych. Czynnik ten za istotny uznało 11,8 proc. badanych (-2,1 p.proc.).

„Biorąc pod uwagę rodzaj działalności gospodarstw rolnych, możliwość korzystania ze wsparcia unijnego była najczęściej wskazywanym czynnikiem rozwoju przez gospodarstwa specjalizujące się w produkcji roślinnej (65,3 proc.). W tej grupie odnotowano jednak spadek wskazań o 2,7 p.proc. w porównaniu z I półroczem 2025 r.” – wskazał GUS.

Z kolei korzystne ceny sprzedawanych produktów rolnych najczęściej wskazywali użytkownicy gospodarstw ukierunkowanych na produkcję zwierzęcą (28,1 proc.). Również w tej grupie zaobserwowano spadek – o 9,0 p.proc.

Natomiast dostępność kredytów preferencyjnych była najczęściej wymieniana przez rolników prowadzących gospodarstwa wielokierunkowe. Jako istotny czynnik rozwoju wskazało ją 14,9 proc. użytkowników tych gospodarstw.

Dla małych ważne wsparcie unijne, dla dużych – dostępność kredytów

A jak wyglądały odpowiedzi rolników, patrząc z perspektywy wielkości ich gospodarstw?

Otóż największy odsetek rolników uznających możliwość korzystania ze wsparcia unijnego za najważniejszy czynnik jeśli chodzi o rozwój gospodarstw rolnych, odnotowano wśród tych o powierzchni od 2 do 5 ha – 69,9 proc. Zaś korzystne ceny sprzedawanych produktów rolnych najczęściej wskazywali użytkownicy gruntów o powierzchni 1 ha i mniej (33,0 proc.). Natomiast dostępność kredytów preferencyjnych była istotna szczególnie dla gospodarstw o pow. od 50 do 100 ha (30,2 proc.).

Bariery: niskie ceny, wysokie koszty, niekorzystne warunki pogodowe

Z kolei najczęściej wskazywanymi czynnikami ograniczającymi rozwój gospodarstw były w ocenie farmerów zbyt niskie ceny zbytu produktów rolnych (74,7 proc., wzrost o 13,0 p.proc. w stosunku do I półrocza 2025 r.) oraz zbyt wysokie koszty produkcji (67,3 proc., spadek o 0,1 p.proc.). I to niezależnie od rodzaju prowadzonej produkcji rolnej. Chociaż najczęściej bariery te wskazywali użytkownicy gospodarstw ukierunkowanych na produkcję roślinną (odpowiednio 76,2 proc., 67,6 proc.) oraz użytkownicy gospodarstw wielokierunkowych (74,6 proc. i 68,5 proc.).

Ważnym utrudnieniem w prowadzeniu gospodarstwa rolnego były też niepewność ogólnej sytuacji gospodarczej oraz niekorzystne warunki atmosferyczne. Na nie najczęściej zwracali uwagę rolnicy z gospodarstw wielokierunkowych (30,2 proc. i 24,8 proc.) oraz specjalizujący się w produkcji roślinnej (29,7 proc. i 32,9 proc.).

Rozwój gospodarstw rolnych – obciążeniem niepewna sytuacja

„Biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa rolnego, zbyt niskie ceny zbytu najczęściej dotyczyły gospodarstw o powierzchni 100 ha i więcej. 79,6 proc. rolników z tej grupy uznało je za główną barierę rozwoju” – wyliczył GUS.

Jak dodał, zbyt wysokie koszty produkcji stanowiły największe utrudnienie przede wszystkim dla gospodarstw o powierzchni od 15 do 20 ha. W tej grupie wskazało na nie 69,2 proc. badanych rolników. Natomiast niepewność ogólnej sytuacji gospodarczej była barierą, którą też najczęściej wymieniali użytkownicy dużych gospodarstw. Chodzi o te o powierzchni 100 ha i więcej (41,5 proc.).

Podsumowując, pozytywnie wpływają na rozwój gospodarstw rolnych m.in.:

• wsparcie unijne;
• dostępność tanich kredytów;
• korzystne ceny płodów rolnych.

Natomiast ograniczają go m.in.:

• niskie ceny produktów rolnych;
• wysokie koszty produkcji;
• niepewność co do sytuacji gospodarczej.

Przeczytaj również: Opłacalność produkcji 2026 – rolnicy nie mają złudzeń.

Źródło: GUS