Kryzys nawozowy zagraża opłacalności produkcji zbóż w UE

Czy kłopotliwa sytuacja na rynku nawozów zagraża zbiorom w 2027 roku? Między innymi właśnie o kryzysie nawozowym rozmawiano podczas posiedzenia grupy roboczej „Zboża” Copa-Cogeca. Ponadto dyskusja dotyczyła planu działania Komisji Europejskiej.

W posiedzeniu, które odbyło się na początku lipca 2026 r., wzięła udział Justyna Jasińska, prezes Polskiego Związku Producentów Roślin Zbożowych (PZPRZ), reprezentująca stronę polską z ramienia Federacji Branżowych Związków Producentów Rolnych (FBZPR). Zaplanowane tematy obrad to:

• bieżąca sytuacja na rynku nawozów i jej wpływ na produkcję roślinną w Unii Europejskiej;
• przyjęty przez Komisję Europejską plan działania na rzecz nawozów (Fertiliser Action Plan).

Kryzys nawozowy – nawozy azotowe zdrożały o połowę

Jak relacjonuje FBZPR, przewodniczący grupy roboczej „Zboża” Cédric Benoist przygotował prezentację mającą u podstaw unijne obserwatorium rynku upraw polowych. W związku tym był to punkt wyjścia do dyskusji.

Z prezentacji wynikało, że ceny nawozów azotowych wzrosły w ujęciu rocznym o 53 proc., a fosforowych – o 29 proc. Ponadto wzrost cen nawozów fosforowych rozpoczął się w marcu wraz z wybuchem wojny na Bliski, Wschodzie. Natomiast nawozy azotowe drożały już wcześniej. Od września podrożały o 12 proc. w związku z zapowiedzią i wdrożeniem mechanizmu CBAM. Dotyczy on granicznego podatku węglowego, który objął m.in. import nawozów do UE.

Reklama

Reklama

Efekty nie teraz, bo są zapasy. Ale nie wystarczą na 2027 r.

„Według wstępnych analiz, kryzys nawozowy nie odbije się w istotny sposób na tegorocznych zbiorach” – brzmi relacja FBZPR.

Bo rolnicy (i spółdzielnie rolnicze), spodziewając się dodatkowych kosztów związanych z CBAM, zakupili znaczne ilości nawozów jeszcze w listopadzie i grudniu 2025 r. Dzięki temu nie obserwuje się ani znaczącego ograniczenia areału zbóż, ani wzrostu powierzchni odłogowanej. Ale zapasy te nie wystarczą na kolejny sezon. Dlatego realnych skutków kryzysu należy się spodziewać przy zbiorach w 2027 r.

Kryzys nawozowy – rolnicy zmieniają strategie i plany uprawowe

Co więcej, potwierdzają to wyniki ankiety przeprowadzonej przez Copa-Cogeca wśród organizacji członkowskich z 14 państw. Choć około 80 proc. respondentów deklaruje, że potrzeby nawozowe na 2026 r. są zabezpieczone, to już dwie trzecie z nich obawia się o dostępność nawozów w roku 2027. Rolnicy spodziewają się średnio 10-15-proc. spadku plonów, w tym około 12-proc. w pszenicy ozimej oraz 14-16-proc. w ziemniakach, kukurydzy i rzepaku. Do tego 65 proc. ankietowanych już zmieniło strategię zakupową, ograniczając zakupy, kupując wcześniej lub sięgając po alternatywy. Zaś 44 proc. rozważa zmiany w płodozmianie, m.in. ograniczenie upraw wymagających intensywnego nawożenia azotem na rzecz roślin bobowatych. Dodatkowo aż 88 proc. respondentów zwiększyłoby wykorzystanie nawozów organicznych, gdyby były szerzej dostępne.

Przy tym wśród oczekiwanych działań wsparcia rolnicy najczęściej wskazywali: obniżenie kosztów importu nawozów, wsparcie finansowe oraz elastyczność regulacyjną. Zresztą zbliżone wnioski płyną z badania przeprowadzonego we Francji. Bo tam aż 81 proc. rolników obawia się o zbiory 2027 r., a 71 proc. nie posiada żadnych zapasów nawozów na przyszły sezon.

Konieczne rozwiązanie rekompensujące rolnikom wpływ CBAM

Podczas posiedzenia – w kontekście kryzysu nawozowego – wiele uwagi poświęcono kosztom CBAM. Przedstawione wyliczenia wskazują, że sam podatek od importowanych nawozów – obliczony na podstawie importu z 2025 roku i prognozowanych cen uprawnień do emisji CO2 – wyniesie w 2026 r. ponad 826 mln euro. Zaś w ciągu pierwszych 7 lat funkcjonowania mechanizmu – blisko 12 mld euro. Jednak – co podkreślali uczestnicy posiedzenia – koszt ten nie ogranicza się do importu. Bo producenci unijni także dostosowują ceny do poziomu uwzględniającego podatek. W rezultacie koszt CBAM dla rolnictwa unijnego sięga 2,7 mld euro w samym 2026 roku i ponad 39 mld euro w perspektywie 7 lat.

Zatem – jak zgodzili się delegaci –  konieczne jest wypracowanie długoterminowego rozwiązania rekompensującego rolnikom wpływ CBAM na koszty produkcji.

Kryzys nawozowy – KE ma plan pomocy dla farmerów

Ponadto obrady dotyczyły przyjętego 19 maja 2026 r. przez Komisję Europejską (KE) planu działania na rzecz nawozów (Fertiliser Action Plan). Według jego założeń, natychmiastowe wsparcie finansowe dla rolników ma się łączyć z większą elastycznością w ramach Wspólnej Polityki Rolnej i z działaniami długofalowymi na rzecz wzmocnienia unijnej produkcji nawozów. Wszystko po to, by ograniczyć zależność od importu nawozów oraz rozwijać produkcję nawozów organicznych i biopochodnych. Do tego plan przewiduje również m.in. wzmocnienie monitoringu rynku i systemów „wczesnego ostrzegania” oraz analizę możliwości tworzenia rezerw strategicznych.

W czerwcu, realizując zapowiedzi planu, Komisja zaproponowała pakiet wsparcia finansowego dla rolników dotkniętych kryzysem nawozowym. Jego wartość to 540 mln euro.

Zagrożenie dla produkcji zbóż w Europie

Jak stwierdziła Justyna Jasińska, kryzys nawozowy to dziś jedno z największych zagrożeń dla opłacalności produkcji zbóż w Europie. A plan działania KE to krok w dobrym kierunku. Jednak bez systemowego rozwiązania problemu kosztów, jakie na rolników nakłada CBAM, trudno mówić o trwałej poprawie sytuacji.

„Będziemy konsekwentnie zabiegać o to, aby głos polskich producentów zbóż był w tej dyskusji słyszalny” – zapowiedziała szefowa PZPRZ.

Źródło: FBZPR

Przeczytaj również: Strategia białkowa UE konieczna. Co powinna obejmować?