Mieszanki grochu ze zbożami

Poleć
Udostępnij
Autor tekstu: Prof. dr hab. Kazimierz Noworolnik Zakład Uprawy Roślin Zbożowych IUNG-PIB w Puławach | redakcja@agropolska.pl
24-03-2018,8:00 Aktualizacja: 23-03-2018,20:32
A A A

Mieszanki zbożowo-strączkowe wygrywają konkurencję z mieszankami międzygatunkowymi zbóż z udziałem owsa oplewionego przede wszystkim dlatego, że udział bogatych w białko nasion grochu zwiększa ich efektywność paszową i zmniejsza koszty produkcji mięsa. Zainteresowanie uprawą tych mieszanek wzrasta, ale to nic dziwnego, bo ich zalety na tym się nie kończą.

Spośród mieszanek zbóż i strączkowych najpopularniejsze są: jęczmień + groch oraz jęczmień + owies + groch. Zasiewy mieszane plonują zazwyczaj wierniej od czystych siewów gatunków będących ich komponentami. Lepiej wykorzystują składniki mineralne i wodę z gleby, co wynika z różnic w pokroju roślin i typu systemu korzeniowego - zboża lepiej penetrują korzeniami wierzchnią warstwę gleb, a groch sięga głębiej.

Poza tym obydwa komponenty mają różne okresy krytycznego zapotrzebowania na wodę i składniki pokarmowe, przez co są bardziej tolerancyjne na zmienne warunki pogody i mozaikowatość gleb. Dlatego zasiewy zbożowo-strączkowe polecane są do uprawy na dużych plantacjach, gdzie mozaikowatość stanowi często poważny problem. Innym atutem ich uprawy w gospodarstwach wielkoobszarowych jest korzystny wpływ na stan fitosanitarny gleb i uprawianych roślin.

groch, pole, plantacja

Listy odmian grochu zalecanych do uprawy 2018

Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych opracował takie listy dla 8 województw. Znalazło się na nich łącznie 12 odmian ogólnoużytkowych i 4 pastewne grochu siewnego. Najszerzej polecaną odmianą ogólnoużytkową grochu...

Mieszanki te są mniej podatne na zachwaszczenie i porażenie łanu przez choroby i szkodniki, przez co mają mniejsze wymagania w stosunku do nakładów na chemiczne środki ochrony roślin; mają też mniejsze wymagania nawozowe, co podkreśla ich przydatność w systemie rolnictwa zrównoważonego i ekologicznego. Mieszanki zbożowo-strączkowe można uprawiać w różnych warunkach glebowych, z wyjątkiem gleb najlepszych (z uwagi na dużą podatność jęczmienia i grochu na wyleganie) i gleb najsłabszych. Do różnych warunków glebowych należy dostosować odpowiednie odmiany komponentów (tab. 1). Udział roślin strączkowych w mieszance korzystnie wpływa na wartość stanowiska dla roślin następczych.

Uprawa roli i nawożenie

Uprawa i poziom nawożenia mineralnego pod mieszanki zbożowo-strączkowe są podobne jak pod zboża jare w czystym siewie. Wyjątkiem jest nawożenie azotem, którego dawka powinna być mniejsza (30-40 kg N/ha) niż pod zboża uprawiane w siewie czystym, ponieważ rośliny strączkowe współżyją z bakteriami brodawkowymi, które mają zdolność wiązania wolnego azotu z powietrza. W ten sposób każdego roku do gleby dostaje się w zależności od właściwości szczepu bakterii i warunków środowiska 40-700 kg azotu/ha. Daje to znaczącą oszczędność w stosowaniu azotowego nawożenia mineralnego.

Mieszanki zbóż z grochem wysiewa się zwykle w stanowisku po zbożach. Pierwszym wiosennym zabiegiem uprawowym powinno być wyrównanie powierzchni pola włóką lub broną. W następnej kolejności najkorzystniej jest zastosować zestaw uprawowy (kultywator o wąskich łapach lub bronę + wał strunowy). Nawożenie P i K zaleca się stosować wiosną pod kultywator, wzruszając glebę na głębokość około 10 cm. Poziom tego nawożenia zależy od zasobności gleb i wielkości przewidywanego plonu mieszanki (tab. 2).

W przypadku niskiej i bardzo niskiej zasobności gleby w magnez należy dodatkowo uwzględnić jeden z nawozów magnezowych (siarczan magnezu, kizeryt, kalimagnezja, rolmag) w dawce 20-35 kg Mg/ha. Wapnowanie na glebach kwaśnych powinno być wykonane pod przedplon.

groch, plantacja

Groch dał 50 dt z 1 ha

Astronaute była najlepiej plonującą odmianą ogólnoużytkową grochu siewnego w doświadczeniach Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego prowadzonych przez COBORU w 2017 r. Z odmian pastewnych najwyższy plon dała odmiana Turnia. Plon wzorca...

Dobór komponentów

W uprawie mieszanek ważny jest dobór gatunków i odmian o zbliżonej wysokości pędów i podobnym terminie dojrzewania. Pod tym względem bardziej pasują do siebie jęczmień i groch, owies jest wyższy i dojrzewa później, dlatego do mieszanek zaleca się wybierać odmiany niższe, odporne na wyleganie i wcześniejsze.

Wybierane do uprawy mieszanek zbożowo-strączkowych odmiany jęczmienia powinny charakteryzować się przede wszystkim dużą odpornością na wyleganie, szczególnie, że drugi składnik mieszanki - groch również bardzo często wylega. W badaniach IUNG-PIB wykazano mniejszą przydatność owsa nagoziarnistego od owsa oplewionego do mieszanek z grochem, głównie z powodu jego niskiego plonowania. Biorąc pod uwagę małą wartość paszową owsa oplewionego dla świń i drobiu, można jednak zalecać dla nich udział w mieszance dwóch nagoziarnistych odmian - Siwek lub Amant.

Siew i pielęgnacja

Nasiona komponentów mieszanek powinny charakteryzować się dobrą zdolnością kiełkowania (co najmniej 93 proc.) i wysoką czystością (98-100 proc.). Najlepiej zaopatrzyć się w kwalifikowany materiał siewny, przed siewem zaprawiony jedną z zapraw zalecanych przez Instytut Ochrony Roślin-PIB. Mieszanki należy wysiewać wcześnie, kiedy tylko warunki wilgotnościowe pozwalają na doprawienie gleby. Im gleba lżejsza, tym wcześniej można wykonać siew. Opóźnienie siewu obniża plon ziarna zbóż i strączkowych, szczególnie w warunkach suchej wiosny.

siew, siewnik, groch, ciągnik

Alternatywa w uprawie grochu

Zainteresowanie uprawą grochu wynika z kilku powodów. Przede wszystkim są to dopłaty do upraw roślin wysokobiałkowych i wysokie ceny rynkowe komponentów białkowych. Istotne znaczenie ma też zastosowanie grochu jako komponentu...

Prawidłowa gęstość siewu mieszanki zależy od jakości gleby. Z uwagi na zagrożenie wyleganiem, na glebach lepszych zaleca się siać rzadziej, zmniejszając udział grochu w mieszance (szczególnie podatnego na wyleganie). Ilość wysiewu nasion ustala się oddzielnie dla każdego komponenta (tabela 3). W gospodarstwach stosujących od lat staranną uprawę roli i utrzymujących wysoką kulturę gleby, można podane normy wysiewu zmniejszyć o 5-12 proc. Głębokość siewu powinna wynosić 3 cm na glebach zwięźlejszych i 4 cm na glebach lżejszych, a optymalna rozstawa rzędów 12 cm.

Pielęgnacja chemiczna tych mieszanek jest często niemożliwa z uwagi na brak zalecanych środków ochrony roślin. Dlatego ważna w tym przypadku jest pielęgnacja mechaniczna, gdzie podstawowym zabiegiem niszczącym chwasty jest bronowanie, które poprawia też stosunki wodno-powietrzne gleby i sprzyja lepszemu wytwarzaniu brodawek korzeniowych przez rośliny strączkowe.

W przypadku zimnej wiosny, chwasty wschodzą wcześniej od wysianych zbóż i grochu. Wówczas należy przeprowadzić pierwsze bronowanie pielęgnacyjne (brona lekka) tuż przed wschodami mieszanki. Zasadnicze bronowanie pielęgnacyjne wykonuje się w czasie, gdy zboża wejdą w fazę krzewienia, a rośliny grochu osiągną wysokość 5 cm. Bronowanie powinno być prowadzone w poprzek lub w skos rzędów. Mieszanki zbożowo-strączkowe są na ogół mało porażane przez choroby i szkodniki, dlatego w ich uprawie nie stosuje się fungicydów i insektycydów.

Zbiór

Mieszanki zbożowo-strączkowe należy zbierać kombajnem, na początku dojrzałości pełnej zbóż, nie za późno, żeby nie dopuścić do samoosypywania się grochu. Prędkość obrotowa bębna młócącego powinna wynosić 600-750 obr./min, a wentylatora 800-900 obr./min, szczelina robocza: wlot 20-25 mm, wylot 9-15 mm. W przypadku zbioru mieszanek, które wyległy, nagarniacz kombajnu należy ustawić jak najniżej, a prędkość obrotową nagarniacza nastawić tak, aby była nieco większa od prędkości roboczej kombajnu.

Podczas zbioru nie wyległych mieszanek zbóż z grochem, nagarniacz powinien być wysunięty nieco do przodu tak, aby jego oś znajdowała się na wysokości zespołu tnącego kombajnu. Palce nagarniacza powinny sięgać na wysokość około 3/4 wysokości rośliny strączkowej, a prędkość obrotowa powinna być zbliżona do prędkości jazdy kombajnu.

Tabela 1. Odmiany zbóż i grochu zalecane do mieszanek

Kompleks glebowy

Odmiana

jęczmień

owies

groch (peluszka)

Pszenny dobry

Oberek, Nokia, Soldo, Bordo, Iron

Krezus, Breton, Harnaś, Scorpion, Siwek

Batuta, Mecenas, Lasso, Tarchalska, Mentor, Cysterski

Żytni bardzo dobry, zbożowy pastewny mocny

Oberek, Nokia, Soldo, Rubinek, Skald, Iron, KWS Atrica, Stratus,

Krezus, Breton, Scorpion, Koneser, Siwek

Żytni dobry, pszenny wadliwy

Ella, Stratus, KWS Atrica, Skald, Kucyk, KWS Olof, Natasia, Rubinek, Raskud

Arab, Paskal, Kasztan, Rajtar, Amant

Model, Hubal, Turnia, Milwa, Sokolik, Eureka

Żytni słaby, zbożowo pastewny słaby

Podarek, Ella, Kucyk, Atico, Natasia, Penguin, KWS Olof, Henrike, Nagradowicki

Kasztan, Arab, Berdysz , Rajtar, Gniady

 

Tabela 2. Dawki fosforu (P2O5 ) i potasu (K2O) w kg/ha dla mieszanek zbóż z grochem

Kompleks glebowy

Zawartość w glebie

bardzo niska

niska

średnia

wysoka

Fosfor

Pszenny dobry

55-65*

45-55

35-45

30

Żytni bardzo dobry, zbożowo pastewny mocny

50-60

40-50

34-40

30

Pszenny wadliwy, żytni dobry

45-50

35-45

30-35

25

Żytni słaby

40-45

30-40

25-30

20

Potas

Pszenny dobry

70-80

60-70

45-55

35

Żytni bardzo dobry, zbożowo pastewny mocny

65-75

55-65

40-50

35

Pszenny wadliwy, żytni dobry

55-65

50-60

35-45

30

Żytni słaby

45-55

40-45

30-35

25

* górne granice przedziałów dawek stosować w przypadku wysokich plonów roślin poprzedzających mieszankę w zmianowaniu

Tabela 3. Ilość wysiewu w kg/ha jęczmienia, owsa i grochu w mieszankach dwu- lub trzyskładnikowych

Kompleks glebowy

Jęczmień

Owies

Groch

Pszenny dobry

77-83

-

64-68

35-38

70-74

67-73

Żytni bardzo dobry, zbożowo-pastewny mocny

81-87

-

82-88

39-41

65-69

81-87

Żytni dobry, żytni słaby, pszenny wadliwy, zbożowo-pastewny słaby

84-89

-

102-110

41-45

61-65

96-104

-

115-125

95-107

W warunkach opóźnionego terminu siewu (po 15 kwietnia) należy zwiększyć ilość wysiewu o 3-8 proc., w zależności od stopnia opóźnienia

  • Artykuł ukazał się w miesięczniku "Przedsiębiorca Rolny" nr 2-2018 - ZAPRENUMERUJ
Poleć
Udostępnij